جەژنا سەر سالێ یان جەژنا چارشەمبووا سۆر
خالد خدر
ئێزدیان ژمارەكا جەژن وهەلكەفتێن دینی هەنە كو پتریا وان ب سروشتی و گهۆرینێت فەلەكی و سەقایێ سالێ ڤە دگرێداینە كو ب هژمار و رۆژهژمێرەكا هووربین و سەراست هاتینە دەینان ، و دهەمان دەمدا دیرۆكەكا كەڤن ودێرین هەنە كو نەیا ئاسانە دیرۆكا ڤان جەژن وهەلكەفتان بێتە دیاركرن ودەست نیشانكرن ،و هەروەسا زۆربەیا زۆرا روودان و دیرۆكا لسەر مللەتێ ئێزدی هاتی نڤیسین دوژمنێت وان تۆماركرینە و بەروڤاژی راستیێ هاتیە نڤیسین ،و بەلكو تومەت و پرۆپاگندێت مەزن و بێ بنەما ب ئێزدیان ڤەكرینە ، وژئەنجامێ وێ چەندێ ئێزدیا دیرۆكەكا تراژیدیا خەمگین وجەرگبڕ دەربازكرینە.
دا بزڤرینەڤە بابەتێ خۆ یێ سەرەكی ئەوژی جەژنا سەر سالێ یان چارشەمبووا سۆر ،ئەڤ جەژنە ژمەزنترین و گرنگترین جەژنێت ئێزدیایە ،و لپێ باوەریا ئێزدیان ئەڤ جەژنە گرێدایی ئافراندنا كنیاتێ یە ودبێژن جەژنا تاووسی مەلەكە ، وئەڤ جەژنە دكەفتە چارشەمبووا ئێكێ ژ هەیڤا نیسانا رۆژهەلاتی ولپێ ڤێ سەبەقا قەولی یا لخوارێ دیار:-
چارشەمبووا سەرێ نیسانێ
مەلەكێ تاووس دئێتە خوارێ
دەنگی دكەت ل بەهارێ
ودڤێ جەژنێ دا گەلەك رێورەسمێت جوان وژهەژی دئێنە گێران كو ل ئێڤاریا جەژنێ زەلامێن دینی دچنە پەرستگەها پیرۆزا لالش و چرا دئێنە هلكرن ، و هەروەسا ل رۆژا بەری جەژنێ هەر مالەكا ئێزدی هێكا دكەلینن و رەنگاورەنگ دكەن ، كو رامانەكا فەلسەفی یا دینی هەیە وئەوژی (دور ،ئافراندن ،جەبراندن ،پیتاندن،هەیڤا نیسانێ یا پیرۆز) و هێك ب چار رەنگێت سەرەكی دئێتە رەنگ كرن ئەوژی ئەڤە نە 🙁 سۆر- كەسك – زەر – سپی) ولپێ ڤێ سەبەقا قەولێ مەها (هەیڤا):-
نیسان وا ددەت خەبەرە
هەگە ئەز بەهارا خۆ بخەملینم ژ كەسك و سۆر وسپی زەرە
ژحەدێ یازدە مەها ل گەل من بدەن خەبەرە
كو ئێزدیان بەریا هەزارێن سالان زانی یە شێوێ ئەردێ وەك یێ هێكێ یە و لدۆر خۆ دزڤرت و لدۆر رۆژێ ژی دزڤرت و پێكهاتنا چار وەرزێن سالێ و هەروەسا شەڤ ورۆژ و ژبەر ڤێ چەندێ بلندبوون و نزمبوونا پلێت گەرماتیێ و شەڤ ورۆژ كێم و زێدە دبن و ئەڤ هەموو دبنە سەدەم كو بەردەوامیا ژین وژیارا هەموو ئافراندەیێن زیندی وتەمامبوونا خۆلا ژیانێ ب تەڤایا رەنگ و شێوە و كارێت خۆڤە بێ جێوازی ، و دەست نیشانكرنا هەموو جەژنێت پتریا وان دكەڤنە رۆژا چارشەمبوویێ ،و لپێ ڤێ سەبەقێ ژ قەولێ ئافراندنا كنیاتێ:
دور ب رەنگا خەملی
سۆرو كەسك و زەر و سپی
زێدەباری ڤان تشتێن مە باس كرین هندەك تشت هەنە دقەدەغەنە ل هەیڤا نیسانێ دا وەك ئینانا بووكا ئانكو پێكئینانا هەڤژینیێ،چنكو دبێژن نیسان بخۆ بووكە و چ بووكان قەبوول ناكت ، وهەروەسا كۆلانا ئەردی چنكو دهەیڤا نیسانێ دا ئەر د پیتاندنێ دایە ئانكو دزا ڤەزانێ دایە ،ویا ژهەموویێ گرنگتر كو ناڤێ ڤێ جەژنێ سەرسالە یان چارشەمبووا سۆرە ، مە هیچ سەبەقەكا قەولی نینە كوتێدا ناڤێ جەژنا سەرسالێ هاتبت ، بەلكو بەرۆڤاژی مە هەنە ڤێ چەندێ ب سەلمینن كو ئەڤ جەژنە ناڤێ وێ جەژنا چارشەمبووا سۆرە وەك دڤێ سەبەقێ دا هاتی :-
هاتی چارشەمبووا سۆرە
نیسان خەملاندبوو ب خۆرە
ژباتن دا یە ب مۆرە
وهەروەسا سەبەقەك ژ قەولێ چارشەمبووێ دبێژیت :
هات چارشەمبووا سۆر وزەرە
بەهار خەملانبوو ب كەس و سۆر وزەرە
مەپێ خەملاندبوو سەردەرە
ژێدەر:پەرتۆكا ئێزدیاتی پۆلا شەشێ بنەرەت
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی