بنگەهێ لالش دەستكەفتەكی گرنگێ بزاڤا رزگاریخوازا كوردستانێ یە
مەهدی حەسەن موراد
بنگەهێ لالش دەستكەفتەكی گرنگێ بزاڤا رزگاریخوازا كوردستانێ یە كو ل سالا(1993)ێ لژێر دروشمێ(لالش كانیەكا زەلالە دهورتە د رووبارێ رەوشەنبیریا كوردی دا) ئاڤا بوو، دگەل هەموو ئالۆزی و ئاستەنگێن دكەتنە پێشیا ڤی بنگەهی دا، لێ ب هـەولدان و ماندیبوونا ڕەوشەنبیر و ئەكادیمی و خەمخۆرێن كلتۆر و جڤاكا ئێزدیان، بنگەهێ لالش خۆ ڕاگرت، بەردەوام پێشكەت و وەكی دەزگایەكی نەتەوەیی، ئایینی، رەوشەنبیری و جڤاكی دناڤا سازیێن هـەرێما كوردستانێ دا، جیەكی هێژا گرت ، ژبەركو ل دەستپێكا لالش هاتیە دامەزراندن ب راستی د قۆناغەكا سەخت و دژواردا دەرباس دبوو(٩٠%) ژ ئێزدیا لژێر دەستێ رژێما بەعسا عەفلقێ گۆربگۆر بوون و (١٠%)دئازادبوون ل هەرێما كوردستانێ ئەڤ بنگەهێ لالش خەونا هەموو دلسۆزێن ئێزدیاتیێ بوو لسەر دەستێ ژمارەكا رەوشەنیر و كەسایەتیێن دەكمەن ب پالپشتیا حكومەتا هەرێما كوردستانێ هاتە دامەزراندن ل رۆژا (١٢/٥/١٩٩٣)ل دهۆكا داسنیا ل ڤان سالێن بۆری بەشەكی زۆر ژ ئێزدیخانێ یێ ڤەقەتیایی بوو ژ كوردستانێ ئەڤی بنگەهی رۆلەكی ئەكتیف یێ گرنگ دگێرا بۆ بالكێشی و سەرەنج و راكێشایە هەموو خەلكێ كوردستانێ نەخاسمە ئێزدیا ب دەستكەفتەكی مەزن دا زانین، حكومەتەك هەبت پشتی ئەڤ زولم و زۆرداریا ل ئێزدیا هاتیە كرن لسەر دەستێ حكوماتێن شوفینی و دكتاتۆر ل ڤان چەرخێن بۆری ونهۆ بڤی تەرزی حكومەتا كوردستانێ رێز ونەوازشا ل ئۆلا ئێزدیاتیێ بێتە كرن و ئێزدی د ئازاد سەرفەراز بن ب راستڤەكرنا شاشێن لسەر ئێزدیا هاتینە بەلاڤكرن و ئەو بوختانێن لسەر ئێزدیاتیێ دبێژن ، رەوشەنبیر و زانایێن ئۆلی و كەسایەتیێن ئۆلی تێهنیێن ئێزدیاتیێ بوون ل وان (١٢)سالا كاری ئێزدیاتیا راست و دروست و لسەر دەستێ كور و كچێن ئێزدیان بنڤیسین و ل جیهانێ ب گەهینن ئەڤ كەد و خزمەتا لالش چوو جارا نائێتە ژبیركرن،ژبەركو ماندووبونەكا گەلەك دیتن بۆ ناسینا ئێزدیاتیێ،لێ تشتێ مرۆڤ پێ دلخۆش پشتی ئازادیا عێراقێ و ئێزدیخان هەموو هاتییە ئازادكرن لالش خەملا خۆ دا هەموو جیێن ئێزدی لێ هەین و بوو جیێ باوەریا رەوشەنبیر و نڤیسەر و رۆژنامەڤانا دناڤا ڤی بنگەهی دا رۆلێ خۆ ب لەیزن ئەو نڤیسینگەه وبنگەهێن لالش ل هەموو كۆمەلگەه و باژێرێن شێخان و شنگالێ و باشیكێ ل ڤێ داویێ ل هەولێرا پایتەخت و ئەورۆپا ل ئەلمانیا هاتن ڤەكرن و رۆلەكـی بلند دهەموو بوارێن جڤاكی و رەوشەنبیری هەبوون كو (٣٨)بنگەه و نڤیسینگەهێن لالش كەتن قادا خەباتێ و خزمەتێ وململانێ دگەل رێكخراوێن جڤاكێ سڤیل و رێكخراوێن (N G O) ل كوردستانێ و عێراقێ.
ئەگەر بەراورد بكەین ل ئاستێ عێراقێ و كوردستانێ ژبۆ ئەنجام دانا بزاڤ و چالاكیا بنگەهێ لالش ب پلە ئێك دئێتە ناسین و بێ ركابەرە دكارێ خۆ یێ رەوشەنببری و جڤاكی دا،بەلێ ئەو خزمەتا ئۆلی یا لالش كری وبەرسنگێ نەیارێن ئێزدیاتیێ گرتین و ئەو قەول قەسیدە ودیرۆكا ئێزدیاتیێ یا راستەقینە دایە زانین وهەموو دكیۆمێنت كرین و سەدا پەرتۆك لسەر هزر و بیرێن ئێزدیاتیێ بەلاڤكرین و ڤەكۆلین دروستكرین وپەروەردا ئێزدیاتیێ ل هەر دوازدە پۆلا دەرئێخستین بۆ قوتابیێن ئێزدی وهتد ، لسەر ڤی بنەمایی ئێزدیا ب گشتی ودۆست و هەڤال و دلسۆزێن ئێزدیاتیێ ئەڤێن بوسلمان و مەسیحی وهەر ئاین و مەزەهەب رێزەكا تایبەت بۆ بنگەهێ لالش هەبووبینە و ب لێڤەگەریا ئێزدیاتیێ دئێتە ناسین، نەخاسمە ل ڤێ فەرمانا شنگالێ وهاتنا داعش و قركرنا ئێزدیا و داگیركرنا شنگال و باشیكێ و ئاوارەبوونا پتر ژ(400)هەزار كەسێ ئێزدی ژ مال و حالێ خۆ و ئەڤ تاوانێن مەزن دەرهەقێ ئێزدیاتیێ هاتین ئەنجام دان یان كرین و فرۆتنا كچ و ژنێن ئێزدیا ل سوك قەیسیریا كوشتن و تالاكرنا مال و حالێ ئێزدیان وهتد،دەستەیا بلندا لالش ب هەموو تایی و نڤیسینگەهێن خۆڤە ژ ئەولەویاتێن كارێن خۆ بەرنامەیێن سەرتاسەری دانە دارێشتن خۆ ل ڤێ كارەساتێ بكن خودان و دەستێ هاریكاریێ بۆ هەر خێزانەكا بەلنگاز ب گەهینن د هەر رێیەكا هەبت وجی و وارێن ڤالا پەیداكن و ببنە بەلگەیێ هەر ئاوارەكی دەربەدەربوویی،بێشك كادر و ئەندامێن لالش جیێ رێز و تەقدیرا خەلكێ بووینە دەربارەی ئەو خزمەت و ماندیبوونا دەستێن لالش ل هەر جیەكی هەین ، زێدەباری هەوكا دەستپێكی لدووڤدا بنگەهێن لالش ئەندام و كادرێن خۆ هاندان و خۆلێن پێگەهاندنێ ڤەكرن بۆ شارەزایی ئەڤ تاوانێن هاتینە ئەنجام دان هەموویا تۆماركن و دكیۆمێنت بكن،نەخاسمە ئەڤ تاوانێن دەرهەقی كچ و ژنێن ئێزدیان هاتین كرن هەموو بێنە دكیۆمێنتكرن و ب گەهینن جیێن پەیوەندیدار بۆ ناساندنا ڤێ جینۆسایدێ و ئەڤ تاوانێن بسەرێ ئێزدیا هاتین ئەنجام دان دوبارە نەبن ڤە ، رەوشەنبیر و كەسایەتیێن ئێزدی هەر ژ كەڤن دا باوەریەكا مەزن ب رەوشەنبیر وزانایێن ئێزدی هەبون ئەگەر رۆژەكێ دەلیڤەك بێتە رۆخساندن دێ رۆلەكی بلند ب كچ و كورێن مە ئێزدیان بینن و ب دەستێ خۆ دێ دیرۆك و ئایینێ خۆ و داب و نەریتێن خو نزیسن و دێ خەلكێ بێگانە و دوژمنێن ئێزدیاتیێ شەرمەزاركن ئەڤێن ئێزدیاتی بەروڤاژی دایە ناسین،سوپاس بۆ خودێ لالش ئەو ئەركێ خۆ یێ ئۆلی و نشتمانی و نەتەوەیی داخویاكرن ل ڤان (٢٥)سالا و ئەو كەسێن ب شاش لسەر ئێزدیا دنڤیسین شەرمەزاركرن و راستیا ئێزدیا ل كوردستانێ و عێراقێ دا دیاركرن ، ژبەر هندێ ترسا دوژمنا و نەیارێن ئێزدیاتیێ هەر ئەو بوویە مرۆڤێ ئێزدی زانا نەبت ونەچنە زانكۆ و پەیمانگەها و هەر ئاستەنگ د رێیا وان دا كرینە ل هاتنا داعش و تیرۆرێ ب هەمان ئو عەقلیەتا بەرێ ئەڤ تاوان دەرهەقێ قوتابیێن ئێزدیان ئەنجام دان ب هەزارەها قوتابیێن ئێزدی ژ زانكو و پەیمانگەهێن عێراقێ بێ باركرن.
جیێ دلخۆشیێ بوویە لالش قوتابی ب تەخەكا گرنگ دایە زانین وپوتەكا مەزن پێ دایە و نەخاسمە ل ناڤ ئێزدیاتیێ خۆ ل كەیسێ قوتابیان كرینە خودان ئەو قوتابیێن بێ باربووین ژ زانكۆیێن عێراقێ و ژبەر تیرۆرێ و داعش رەڤین لالش ل وان بوو خودان و ل زانكۆ و پەیمانگەهێن كوردستانێ هاتنە وەرگرتن زێدەباری بەرنامەكی تایبەت لالش هەیە بۆ هاریكاریا قوتابیێن دەستكرت و پێتڤی ل هەر جیەكی ژلایێ دەستەیا بلندا لالش ڤە دگەهتە دەستێ وان ، ب شێوەكی گشتی كار و خزمەت و كەدا هەڤال و دۆستێن لالش كارەكی پیرۆزە (25)سالیا دامەزراندنا بنگەهێ لالش دوبارە پیرۆز دكەم ، هیڤدارین بەردەوام ئەڤ خزمەت و خەبات بێتەكرن بۆ ب دەست ڤە ئینانا دروشمێ لالش كانیەكا ئاڤا زەلالە د هورتە درۆبارێ كوردایەتیێ دا،ژبەركو بەرەڤانیكرن ژ كوردستانێ ئەركەكی ئۆلی و نەتەوی یە ژبەركو ئەردەك ل جیهانێ نینە بناڤێ ئێزدیخانێ تەنها كوردستان نەبت ئاڤەدان و ئارامیا كوردستانێ دێ ئێزدیاتیێ دگەشەكرنێ دابت و دێ ب هەموو مرازێن خۆ شادبت ،رۆژا(12/5/2018) رۆژا دەنگدانێ یە بۆ نوونەرێن پەرلەمانێ بەغدا و رۆژا دامەزراندنا بنگەهێ لالش،هیڤدارین پالپشت و پشتەڤانێن لیستا پارتی و بارزانی بن،ژبەركو تەنها لیستا ئێزدیاتیێ خۆ دناڤ دا دبینت.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی