چێ جیڤارا دبێژیت: “بلندترین پلەیا خیانەتێ ئەوە، کو توو هێرشێ بکەیە سەر وەلاتێ خۆ، دەما ئەو د مەترسیێ دایە، پاشی بێژی ئەز موعارەزەم… موعارەزە د دەمێ مەترسیێ دا نەمایە.”
رۆژنامەڤان: مەهدی حەسەن
جیڤارا.. ئەو پزیشکێ ستێتۆسکۆپ گوهڕی ب کلاشینکۆڤێ
ژیانا نوژدارهكی بۆ تێکۆشەرەکی
ئەرنستۆ جیڤارا نەدڤیا ببتە وێنەیەک ل سەر تیشێرتان، ئەو گەنجەکی ئەرجەنتینی بوو یێ لاواز و تووشی رەبووێ ببوو، خەونا وی ئەو بوو ببتە نوژدارهكی ناڤدار، بەلێ گەشتەک ل سەر ماتۆڕسکلەکا کەڤن كر و ئەو گهوڕی ژ نوژدارهكی نیشانان چارەسەر دکەت، بۆ شۆڕشگێرەکێ کو بڕیار دا نەخۆشیێ ب خۆ چارەسەر بکەت.
1. دەستپێک: زارۆکێ نەخۆش یێ دڤیا جیهانێ چارەسەر بکەت
ئەرنستۆ گیڤارا دی لا سێرنا ل 14ـی حوزەیرانا 1928ێ ل باژێڕێ روزاريۆ ل ئەرجەنتینێ ژ دایک بوویە، ژ بنەمالەکا چینا ناڤەڕاست بوو، زارۆکەکی نەخۆش بوو ب رەبۆ یا گران، و ئەڤ نەخۆشیە ئەو کرە کەسەکێ حەزژێکرنا خواندنێ، چۆیە کۆلیژا نوژداری ل زانکۆیا بوینس ئایرس و ل سالا 1953ێ تەمام کریە.
2. گەشتا شۆڕهشگێر دروست کری
رۆژمێریا ماتۆڕسکیلێ
ل سالا دویماهیێ یا خواندنا خۆ، 1951-1952، گەشتا خۆ یا ئەفسانەیی کر دگەل هەڤالێ خۆ ئەلبێرتۆ گرانادۆ ب ماتۆڕسکلێ، ل چیلی دیت کرێکارێن کانان وەکی کۆیلە دژین، ل پێرۆ چۆ ناڤ کەمپا تووشبوویێن جوزامێ و رەتکر دەستکێشان ل دەست بکەت، ل وێدهرێ ئەو رستەیا ناڤدار گۆت: “ب تنێ ب نوژداربوون نابت، نوژدار نەخۆشەکی چارەسەر دکەت، لێ شۆڕهش مللەتەکێ چارەسەر دکەت.
3. خالا وەرچەرخانێ… گواتیمالا 1954
ل وێدهرێ دیت چاوا کودەتایەک ب پشتەڤانیا CIA حوکمەتا چاکسازیێ ههرفاند، ل وێدهرێ تێگەهشت کو هەژاری چارەنڤیس نینە، بەلکو سیستەمە، و بڕیار دا ستێتۆسکۆپێ بهێلیت و چەکی هەلبگرت.
4. دیتنا چارەنڤیسی: ژ نوژدارهكی بۆ شەڕڤانەکی ل کوبا
رەڤی بۆ مەکسیکۆ و ل 1955ێ چاڤ ب فیدێل کاسترۆ کەفت، ل یەکەم شەڕی ل چیایێن سیێرا مایسترا دڤیا هەلبژێرت دناڤبەرا جانتایێ ئێکەم هەوارێ و سندوقا گولەیان دا، وی سندوقا گولەیان هەلبژارت و ل وێدهرێ ئیتر نەما دکتۆر ئەرنستۆ، بوو “چێ” – ب رامانا “هەڤال” و شەڕێ سانتا کلارایێ ل 1958 ب رێڤەبر و شۆڕش ل 1ـی چلەیا دووەم 1959ێ ب سەرکەفت و دیکتاتۆر باتیستایێ ب پشتەڤانیا ئەمریکا رەڤی.
5. شۆڕشا کوبا و سێ شکستێن ئەمریکا
ئەمریکا هزر دکر کوبا دێ مینیت وەکی باخچەکێ وێ، بەلێ فیدێل و چێ دەست ب چاکسازیێ کرن و ئەردێن کۆمپانیێن ئەمریکی ژ جۆتیاران را دابەشکرن و پەترۆل و شەکرکرنا کوبا کرە یا مللەتی.
ئەمریکا ب 3 شێوازان هەول دا کوبا ب ههرفینت و هەر 3 جاران سەرشۆڕ بوو.
ئێکەم: گەمارۆیا ئابووری (1960-هەتا نها).. ئەمریکا هەموو بازرگانی ل سەر کوبا قەدەغە کر ب هیڤیا کو مللەت برسی ببت و ل دژی کاسترۆ رابنه سهرپێییان، 65 سالە ئەڤ گەمارۆ یا بهردهوامه، بەلێ کوبا هەر یا مایی.
دووەم: شەڕێ خەلیجێ بەرازان – 1961: CIA ب نهێنی 1400 کوبیێن دژبەر ل ئەمریکا راهێنان پێکرن و ڤرێکرنە کوبا، ل 72 دەمژمێران دا سوپایێ کوبا ب سەرکردایەتیا فیدێل و چێ هەموو گرتن و تێکشکاندن، مەزنترین سەرشۆڕیا CIA بوو.
سیێ: قەیرانا موشەکان – 1962: جیهان بۆ 13 رۆژان نێزیکی شەڕێ ئەتۆمی بوو، ل دوماهیێ ئەمریکا ب ناچاری سوند خوار کو قەت هێرشێ نەکەتە سەر کوبا.
6. وەزیرێ کو رەتکری ببتە دەستهەلاتدار
پشتی شۆڕهشێ بوویە وەزیرێ پیشەسازیێ و سەرۆکێ بانکا نیشتمانی، بەلێ دهاتە ناسین ب دیسپلینا توند و سادەییا ژیانێ، دگۆت: “شۆڕهشگێرێ راستەقینە قەت نابێهنیت”، هەموو پۆست هێلان و ل 1965 چۆ بۆ بەلاڤکرنا شۆڕهشێ ل کۆنگۆ و پاش ل 1966 بۆ بۆلیڤیا.
7. دویماهی و دەستپێک
ل چیایێن بۆلیڤیایێ ل 8ـی ئۆکتۆبەرا 1967 ل گوندێ لا هیگێرا ژ لایێ سوپایێ بۆلیڤیایێ یێ ب پشتەڤانیا CIA ڤە هاتە دەستەسەرکرن و بریندار بوو، ل رۆژا دووڤدا، 9ـی ئۆکتۆبەرا 1967ێ د تەمەنێ 39 سالیێ دا ل قوتابخانەیەکا بچووک هاتە ئیعدامکرن، لەشکەر ماریۆ تیران گولە لێ رەشاند.
بەری مرنێ گۆتە وی لەشکەری: “ئارام بە… و باش نیشانێ بگرە، توو دێ ل دوماهیێ مێرەکی کوژی.”
پشتی مرنێ دەستێ وی یێ راستێ وەک بەلگەیەک هاتە بڕین و تەرمێ وی بۆ چەندین سالان ب نهێنی هاتە ڤەشارتن هەتا زڤڕاندنەڤە بۆ کوبا.
دوماهیک: میراتێ وی
چێ ژ پزیشکەکی نەبوویە بکوژ، بەلکو ژ پزیشکەکێ لەشی چارەسەر دکەت بۆ پزیشکەکێ دڤیا دیرۆکێ چارەسەر بکەت، ئەو شۆڕهش نە بۆ حژێکرنا توندوتیژیێ هەلبژارت، بەلێ ژبەرکو بۆ وی دەرکەفت کو نوژداری ب تنێ نابت دەما نەخۆشی ب خۆ زولم بت.
ئیرۆ وێنەیێ وی یێ کو ئالبێرتۆ کۆردا گرتیە بوویە ئایکۆنەکێ جیهانی یێ تێکۆشانێ دژی ستەمێ، و ل کوبا وەک قههرەمان دهێتە رێزلێنان.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی