تۆرا لالش
ئێزدی گەلێ ڕەسەنێ کوردستانێ نە، نابت گوتارێن کەرب و کینێ دژی وان ل سەر مینبەران بهێنە گۆتن
1- ئێزدی کی نە؟ دیرۆکا وان چی یە؟
ئێزدی ئاینەکێ کەڤنارێ چەندین ههزار سالانە، ڕەهێن و ریشالێن ئێزدیان دچنە بەری ئاینێن میزۆپۆتامیا، میترایی و زەردەشتییان، ئێزدیاتی بەری هاتنا ئیسلامێ ب هزاران سالان ل سەر ئەڤی ئاخا کوردستانێ هەبووینە.
ئێزدیاتی ئاینەکێ یەکتاپەرستیه، و باوەرییێ ب خودایێ مەزن و ب تاوسی مەلەک و هەفت مەلائیکەتێن پیرۆز و لالشا پیرۆز ههیه.
ئێزدی ب زمانێ دایکا خۆ کورمانجیا ڕەسەن دئاخڤن، ب جلکێن کوردی، ب داب و نەریت و ئەدەب و فۆلکلۆرێ کوردی دژین، هەموو مێژووناسێن بێلایەن دبێژن: ئێزدی ڕەسەنترین پێکهاتەیا نەتەوا کوردن و پارێزەرێن ڕەسەنایەتیا کوردی نە.
ل دیرۆکا خۆ دا 74 فرمان ل سەر ئێزدیان هاتینە، هەر جارەکێ ب ب هێجهتهكێ و ب فەتەوایەکا توندڕەو هاتینە کوشتن، ژن و کچێن ئێزدیان هاتینە سەبیکرن و فرۆتن، لالش هاتیە سۆتن و گۆڕێن پیرۆزێن وان هاتینە ههرفاندن، لێ هەر جارەکێ وەکی قەقنەسێ ژ خۆلەمێشا خۆ سەرهلداینە و ئەڤ ئاخ، زمان، جل و بەرگ، داب و نەریت و وەلات پاراستینە.
2- تەعریبکرن و داگیرکرنا ئەردی – سالا 1975
ژبەر هەلویستا نیشتمانپەروەرانە یا ئێزدیان و تەڤلیبوونا وان د شۆڕەشا ئەیلوولێ دا ل گەل بارزانیێ نەمر، ل سالا 1975ێ ڕژێما بەعس ب پیلانەکا دڕندانە دەست ب تەعریبکرنا شنگال و شێخان و هەموو جهێن ئێزدی لێ هەین کر.
زیاتر ژ 150 گوندێن ئێزدیان وێران کرن، خەلکێ وان ب زۆری دهركرن و ل کۆمەلگەهێن زۆرەملی دا کۆمکرن وەکی کۆمەلگەهێن مەهەتێ، شێخکا، خانکێ، شاریا، سیبا شێخ خدر، خانهسۆر، چەلمی، گۆهبەل و دەوروبەرێن شنگالێ، ئەرد و ملکێ مه ژ مه ستاندن و دانە عەرەبێن هاوردە، ئەڤە جینۆسایدەکا جوگرافی بوو، دا کو ئێزدی ژ ڕەهێن خۆ بهێنە بڕین.
هەتا نها ژی ئەو تەعریبە بەردەوامە، ل شنگال و دەشتا نەینەوا ئەردێ ئێزدیان دهێتە داگیرکرن، تاپۆ دهێتە گهۆڕین و گوند ناهێنە ئاڤاکرن، ئێزدی ل سەر ئاکا باب و باپیرێن خۆ بووینە بێ خودان، هەتا نها بتر ژ 200 هزار ئێزدی ل کەمپان د ژیانەکا بێ خودان دا دژین.
3- فەرمانا 74ێ – جینۆسایدا داعشێ
ل 3-8-2014 دا مەزنترین فرمانا دیرۆکا نوی دا ل سەر ئێزدیان هات، داعشا تیرۆرست ب هەمان فەتوایا کەڤن یا “کوشتنا ئێزدیان حەلالە” هێرش کرە سەر شنگالێ.
د چەند ڕۆژەکان دا:
• نێزیکی 5000 زەلام و گەنجێن ئێزدی ب کۆمەل هاتنە قڕکرن و کوشتن.
• زێدهتر ژ 7000 ژن و کچ و زارۆک هاتنە ڕەڤاندن و وەکی سەبیە هاتنە فرۆتن و كریارێن نهمرۆڤایەتی ب وان هاتنە کرن.
• هەزاران کەس ل چیایێ شنگالێ ژ تین و برسیاتیێ مرن.
هەتا نها ژی سەدان گۆڕێن ب کۆمەل نەهاتینە ڤەکرن و چارەنڤیسا هزاران کچ و ژنێن ئێزدی نەدیارە، هەتا نها ژی دەولەتا عێراقێ و گەلەک ژ دەولەتێن عەرەبی و ئیسلامی ئەڤ تاوانە وەکی جینۆسایدەکا ب ڕێک و پێک و ب قەرەبووکرن نە ناسیە.
4- بۆچی هێشتا گوتارێن کەرب و کینێ بەردەوامن؟
ئەڤە ترسناکترین خالە و ژ نوو هەر ڕۆژ مەلایەکێ توندڕەو ل سەر مینبەرێ یان ل سەر تۆڕێن کۆمەلایەتی کوشتنا ئێزدیان حەلال دکەت و دبێژت: “هەر دەمێ دەلیڤە هەبت دێ ئێزدیان بڕینین و فرمانا وان ڕاکەین”.
وەکی ئەو یا چەند ڕۆژە ل گوندەکێ سنۆری ل دەڤەرا بانە ل رۆژههلاتا كوردستانێ چێبووی، مەلایەک ب ناڤێ رامی سالح زادە ب ئاشکرا ههرهشا قركرنێ ب ئاینێ ئێزدی ددەت، ئەڤە ب ڕێکەفت نینە و ئەڤە فابریقەیا ڕقێ یە کو دخوازت:
1. شینوارێن جینۆسایدا 2014 ساخ بکەت.
2. ترسێ ل ناڤ ئێزدیان بەلاڤ بکەت دا نەزڤڕنە سەر مالێن خۆ.
3. پێکڤەژیانا ئایینی و نەتەوەیی ل هەرێما کوردستانێ تێک بدەت.
5- دەستەکێ دەرەکی ل پشت ڤێ گوتارێ هەیە:
ئەم هەست دکەین ئەو کەسێ بێڕێزی ب ئێزدیان کری، ب تنێ نینە. دەستەکێ دەرەکی ل پشت هەیە بۆ تێکدانا ئاشتیێ و پێکڤەژیانێ ل کوردستانێ.
بۆچی؟ چونکی ئەڤ گوتارە ل ژ دهرڤهی ههرێمێ هات، ل دەمەکێ دا هات کو هەرێما کوردستانێ ب سەرفرازی سالیادا ڕزگارکرنا شنگالێ کر، ل دەمەکێ دا کو هەموو جیهان شانازیێ ب مۆدێلا پێکڤەژیانێ ل کوردستانێ دبەت، کێ مفایی ژ تێکدانا ڤێ مۆدێلێ دبینت؟ بێگومان دوژمنێن کوردستانێ.
ژبەر ڤێ یەکێ دڤێت ئەڤ کەسە ل کیژ جهـ بت بهێتە گرتن و سزادان.
6- داخوازا مە چی یە؟
ئێزدی نە مێهڤانن ل ڤی وەلاتی، خودانێن وەلاتن. نابیت:
• ب چاڤێ کەم و ب پلەیا دوو بهێنە دیتن.
• تەحەدا ل ئێزدیاتی بهێتە کرن و بێڕێزی ب پیرۆزیێن وان بهێتە کرن.
• ئەرد و ملکێ وان ژ وان بهێتە ستاندن.
دەستوورێ عێراقێ ل مادا دویێ و دەستوورێ هەرێما کوردستانێ ئازادیا ئایینی پاراستی یە، لێ یاسا بێ سزا مانایێ خۆ نامینیت.
لەورا ئەم داخواز دکەین:
ئەلف: یاسایەکا تایبەت بۆ پاراستنا ئێزدیان و هەمی پێکهاتان بهێتە دانان. دڤێت ئەڤ یاسایە سزایەکی توند دابنیت بۆ هەر کەسێ ل سەر مەنبەرێ، ل مزگەفتێ، ل تۆڕێن کۆمەلایەتی، ل ناڤ عەشیرەت و بنەماڵ و بەرپرسان جنێوێ ب ئێزدیان بدەت و خوینا وان حەلال بکەت. دڤێت سزایێ وی 3 تا 10 سال زیندان بیت.
ب: وەزارەتا ئەوقاف و کاروبارێن ئایینی بەرپرس بیت ل چاڤدێریا گوتارێن ئایینی.
ج: چ عەشیرەت، چ بنەماڵە، چ بەرپرس بۆ وی نەبیت دەستدرێژیێ بکەتە سەر ئێزدیەکێ. یاسا ل سەر هەمیان وەکی ئێک بیت و ڕێ نەهێتە دان.
د: ئێکڕێزیا ئێزدیان. ئێزدی نابیت ببنە پارچە پارچە ب دەستێ حزبان. ئێزدیاتی ناسنامەیا هەمیانە.
ئ: مانا ل سەر ئەردی. مانا ل شنگال ب خۆ سەرکەفتنە. هەر مالەکا ئێزدی یا کو دزڤڕیتە سەر گوندێ خۆ، بەرەڤانیەکا مەزنە دژی تەعریبێ.
دوماهیک:
ئێزدیاتی تاوان نینە، ڕەگ و ڕیشەیە. ئەڤڕۆ جنێوە، سبە فەرمانە. ئەم ژ 74 فەرمانان تێر بووین. نابیت ئێزدی ل وەلاتێ خۆ بترسن. خوینا ئێزدیان حەرامە، ئەردێ وان هی وانە و نابیت ب پلەیا دوو بهێنە دیتن.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی