هەستە و بەرستە دگەل جارێن جاران
ئلیاس نەعمۆ خەتاری
بەرەك بوو یان دوو بەربوون بۆ تیژكرنا داسكا دهاتنە بكارئینان، دەمێ دروونا دەخەلا و ڤەحواندنا دەشتێ هەلبەت دروون ب داسكان بوو و داسك بتر ژ جۆرەكی بوو ، دەمێ پالا ل جهۆركێ خۆ كاردكرن و داسكا خۆ دكرنە دملێ خۆدا هەلبەت قالكەكی تایبەت هەبوو داسك دكرنێ و ل ملێ خۆدكرن،بەرەكێ تایبەت هەبوو ژ بەعزی بەری بوو كو نهۆ ژی دبێژنێ (بەرێ ناڤ ئاڤێ) هندەك دبێژنێ بەر مەعزیك، ئەڤ بەرێ هەنێ بۆ سۆتنا داسكان دهاتە بكارئینان، بۆ دەمەكی رەخەكا داسكێ تێ دسۆتن هەتا گەرم دبوو و پاشی رەخا دی دسۆتن بڤی رەنگی داسك تیژ دكرن دا بكارن دەخەلی پێ ب دروون دگۆتنێ هستە و بەر هستە یان بەرستە.
جەرك:هەلبەت گەلەك جۆرێن جەركا هەبوون، جەركێن كچك هەبوون و جەركێن مەزن هەبوون، جۆرێ جەركێن مەزن دهاتنە بكارئینان بۆ كێشان و ڤەگوهاستنا ئاڤێ و ژئالیێ دی ڤە بۆ تەزیكرنا ئاڤێ بوون، ل هێرە دەمێ كارێ دەشت و دروونێ و كەل كەلا گەرما هاڤینێ ئەڤ جۆرێ جەرگان دهاتە بكارئینان بۆ ڤەگوهاستنا ئاڤا ڤەخوارنێ ژ سەر بیرێن ئاڤێ بۆ سەر ئەردێن دروونێ ل ناڤا دەشتێ، دەمێ جەرگێن تژی ئاڤ دگەهشتنە نك پالا جیەكێ تایبەت بۆ را چێدكرن ژ رووەكێن رەش رەشكێ یە نەرم بوو لێ دكرنە سیبەر دا ئاڤا دناڤا جەرگی دا تەزیبت.
رەشك یان رەشرەشك:جۆرەكێ رووەكێ سروشتی یە ل دەشتێ بەردەوام شین دبت، لدەمێ كاری پالا و جۆتیاران ئەڤ جۆرێ رووەكی بكاردئینان ب وێ چەندێ سیبەر پەیدا دبوو و جەرگێن ئاڤێ دكرنە دناڤ دا، هندەك جاران بۆ سۆتنێ ژی دهاتە بكارئینان.
كەپرۆك ( كەپر _ كۆپر _ كەڤرۆك ):جیەكێ تایبەتە بۆ پەیدابوونا سیبەرێ و سیهێ ل دەشتێ و ل ناڤ بوستانان دئێتە چێكرن، مفا ژێ دئێتە وەرگرتن بۆ سیبەركرنێ پالە لبن كەپرۆكێ پالددەن و نانێ خۆ لێ دخۆن ، گەلەك جاران بەرهەمێ چنینا خۆ لبن دادنێن، دئێتە چێكرن ژ قرشی و قەسەلێ و تیرەكا و شەقلا و ب كندیرێ دئێتە گرێدان، هندەك ب هەریێ و لبنان دروست دكن.
خەپارا گندۆرا:خەپار ئانكو پاقژكرنا وەرزێ ژ زەغەلیێ ( زەغەلی ئەو رووەكێن سروشتی نە یێن ئەو ب خۆ شیندبن ل ناڤا وەرز و بیستانا)،لەوما دڤیا خەپار هاتبا كرن دا عەرد پاقژكربان ژ زەغەلیێ و ئاخ دابانە بەرێنێت وەرزێ گندۆرا.
لات و چنین:دەمێ چاندنا وەرزی هندەك گولێن بەرۆژ بۆ تۆڤی ل ناڤا وەرزی دچاندن و دكرنە رێز خەت بخەت دگۆتنێ لات هاریكاریا چنینێ دكرن.
ناڤێن جۆرێن گندۆرا:دەمێ بنێ گندۆری مەزن دبت كولیلكێن زەر دگرت، پاشی دبنە رساسۆك گندۆرێ كچك پاشی بچەكا دی مەزن دبت دبێژنێ تەعلك، دەمێ تەعلك ترش دبن و خێتك دكەڤنێ دبێژنێ گندۆرێ گرنوزی، ئەو گرنوز بچەكێ زەردبت دبێژنێ باب زەر (گەلۆ ما هوون دزانن گندۆرێ باب زەر چەندێ خۆشە بێ ترش و مزە)،ل داویێ گندۆر ب تەمامی زەر دبوو و دهاتە چنینێ ئانكو دگەهشت، جۆرێن وان زەر و پرتەقالی و ئەلقووشی و گندۆرێ سۆر و گندۆرێ ملوكی.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی