فرمانێن هاتینە سەر ئێزدیان
پیر خەلات ئلیاس
ل پێ وان بەلگەنامەیێن كو ئەفسەرێن سوپایێ ئۆسمانیان ل پەرتۆكێن بیرهاتنا خۆدا بەحسكرین بتنێ لسەردەمێن ئۆسمانیان شەش فرمانێن جینۆسایدكرنا ئێزدیان لسەر دەستێن سوپایێ ئۆسمانیا ڤە هاتینە ئەنجام دان،كو فرمان ژلایێ سولتان (ئۆسمان خان قانونی) دەرچۆینە، ل سالا (1570)ێ، كو فەتوا ژلایێ موفتیێ دەولەتێ ب فەرمی دەركت، ل وی سەردەمی موفتیێ دەولەتا ئۆسمانیان (ئەبو سعوود عەراری)بوو،فەتوا وی بڤی رەنگی بوو كوشتنا ئێزدیان یان ماف هەیە وەك بەندا عەبد ئێزدیان ل بازاران بكرن و بفرۆشن،فرمانا (7)ێ ژلایێ پاشا (جان پۆلاد)ڤە بسەر ئێزدیان دا هات، ل سالا (1607)ێ، كو بسەر ئێزدیێن چیایێ شنگالێ هات، زێدەباری بەرەڤانیا ئێزدیان و شەركرنا وان و زیانێن مادی یێن مەزن گەهاندنە وان، و بتر ژ هەفت هەزار سەربازان هاتنە كوشتن،بەلێ ئەو سەركەفتنا ئێزدیان بوو دەرفەت بۆ هێزێن سەفەوی كو كارین جارەكا دی دەست بسەر بەغدا بگرن،فرمانا(8)ێ ژلایێ میر (ئەردەلان خان ئەحمەد خان كوردی)ڤە هاتە دەرخستن، ل سالا (1629)ێ هێزێن سەفەوی جینۆسایدا ئێزدیان ئەنجام دا،دیارە شەرێ وێ سالێ دناڤبەرا ئۆسمانیان و ئێزدیان ب ئەگەرا كوشتنا میرێ ئێزدیان بوو ژلایێ هێزێن ئۆسمانیان ڤە هەر د هەمان سال دا هێزێن سەفەوی هێرشێن مەزن خستنە سەر ئێزدیان و زیانێن مەزن گەهاندنە ئێزدیان هەر ژلایێ میر (ئەردەلان كوردی) ڤە،فرمانا (9)ێ ل سالا (1630)بوو، سەركردێ سوپایێ سەفەوی (قارجی قەی خان) فرمانا ئێزدیان راكر و زەلام كوشتن و زارۆك و ژن ژی برنە جیەكی نەدیار، كو چارەنڤیسێ وان هەتا نهۆ ژی دیار نینە،فرمانا(10)ێ ژلایێ (ئەحمەد پاشا) والیێ دیاربەكر ل سالا (1648)ێ هێرش كرە سەر دەڤەرێن ئێزدیان شێخان و شنگال و نێزیكی دەه هەزار كەسان ژ ئێزدیان كوشتن و مال و خانیێن وان سۆتن،فرمانا(11)ێ شمسی پاشا والیێ وانێ ل سالا (1650)یێ فەرمان دا بۆ جینۆسایدكرنا ئێزدیان و میرێ ئێزدیان و ئێزدی میزرا یێ داسنی هاتە سێدارەدان ب دەستێ هێزێن ئۆسمانیان ب سەركردایەتیا (شمسی پاشا) والیێ وانێ،فرمانا(12)ێ مستەفا پاشا والیێ دیاربەكر ل سالا (1655)ێ فرمانەكا سەربازی دا، كو فرمان ژلایێ والیێ (قەستەنتین)ڤە، ئانكو (ئەستەنبۆلا) نهۆڤە وەرگرت و فەرمانەكا دورندانە كرە سەر ئێزدیان ب هەزارەهان ئێزدی كوشتن و نەفی كرن و ئێخستنە د سەربازگەهان دا، كو گەلەك ژوان ژ برسان دا مرن،هەروەسا فرمانا سێزدێ (13):هێرشەكا سەربازی بوو ل سالا (1674)ێ و قەبلان پاشا سەركردایەتیا هێزەكا ئۆسمانیان دكر و هێرش كرە سەر چیایێ شنگالێ، بەلێ وێ جارێ ئێزدیان بەرەڤانیەكا مەزن كر و زیانێن گیانی یێن مەزن گەهاندنە سوپایێ ئۆسمانیان، بەلێ بۆ دەمێ چەند سالان ل پشتی وێ هێرشێ سوپایێ ئۆسمانیان هەست ب عارێ دكر و بەردەوام هێرش دكرنە سەر دەڤەرێ بەلێ دبێ مفابوون،فرمانا(14، 15، 16)ێ ژلایێ حەسەن پاشا ڤە والیێ ئۆسمانیان یێ بەغداڤە هاتنە دەرێخستن دناڤبەرا سالێن (1715 هەتا 1723)ێ بۆ سەر دەڤەرێن ئێزدیان ب تایبەتی دەڤەرا شێخان، ئارمانجا ڤان فرمانان بوو و ل وێ جارێ ژی زیانێن مەزن یێن گیانی و مادی گەهاندنە ئێزدیان،هەر ل بەردەوامیا فرمانێن بسەرێ ئێزدیان دا هاتین فرمانا(17)ێ ژلایێ حەسەن پاشا جەلیلی والیێ مووسل ڤە هاتە دەرێخستن بۆ سەر دەڤەرا شێخان و خانی و گوند و پەرستگەهێن ئێزدیان سۆتن،فرمانا(18)ێ ژلایێ سوپایێ سەفەوی ڤە هاتە ئەنجام دان ب سەركردایەتیا نادر قولی (نادر شاە) شاهێ ئیرانێ ل سالا (1732 هەتا 1742)ێ هێرش كرە سەر ئێزدیان ل هنگی ئێزدی بنبركرن ژ سلێمانیێ و هەولێرێ و كەركووكێ و ئاكرێ و مووسل و هنەك ژ باشیك و بەحزانێ و شێخان و شنگالێ و زێدەیی (200)هەزار ئێزدیان لسەر فرمانا وی هاتنە كوشتن و میرێ ئێزدیا هاتە گرتن و بەرەف جیەكی نەدیار برن،فرمانا (19)ێ ل سالا (1752)ێ هێزەكا مەزن یا سەربازی یا سوپایێ ئۆسمانیان ب پشتەڤانیا میرێن كوردان و هۆزێن ئەرەب ب بریارا سلێمان پاشا هێرشكرنە سەر دەڤەرێن چیایێ شنگالێ و زێدەتر ژ دەه هەزار كەسێن ئێزدی ل وی شەری دا هاتنە كوشتن و پڕانیا وان ژی ژن و زارۆك بوون،زێدەباری بەرەڤانیا شەرڤانێن ئێزدی زیانێن مەزن گەهاندنە سوپایێ ئۆسمانیان.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی