جینۆسایدا گوندێ سهرحهدێ یا ئێزدییان ل 24 نیسانا 1915
ڤهكۆلهر: داود مراد خهتاری
وهرگێران ژ ئهرهبیێ: بنهفش عهلۆ
دهستپێك:
هۆزا (سیبكا) ژ مهزنترین هۆزێن ئێزدییان بوو ل ناڤچهیا سهرحهد و دهریا وانێ، د سێسهد سالێن بۆری دا ژ ناڤچهیێن باكورێ ئیرانێ تا سنۆرێ ئهرمینیا یا توركی چهندین جاران تووشی جینۆساید و راگوهاستنێن ب زۆری بووینه، د ههر فهرمانهكێ دا ههژمارهكا مهزن ب كۆم دهاتن كوشتن، رهڤاندن و كڕین و فرۆشتن ب كچ و ژنان دهات كرن، ههژمارهك ژی ژ ئۆلا ئێزدیاتیێ هاتن دووركرن كو نها سێ چارێكا هۆزێن بوسرمانان ژ وان ههوێن جینۆسایدێن بهردهوامن.
پیر دیماترۆف د پرتووكا خوه یا ب ناڤێ (ئێزدیێن سهرحهدێ) دا دیار كرییه، هۆزا (سیبكیا) ههر ژ دهستپێكێ ل ئۆقیانۆسێ شكری دژییان، پاش كۆچ كرینه ناوچهیا قارس و د دووڤ دا بۆ ئهرمینیا، پشكهكا ژ هۆزا ههسنییا ژی د گهل سیبكییا ل عهنتابێ یا سهر ب سهرحهدێ ڤه ژیاینه و پاش بۆ بایهزیدێ و ل وێدهرێ بۆ قهزا سومهرلی ل ئهرمینیا چووینه.
ل وهلاتێن ئهرمینیا و گورجستانێ، هۆزا سیبكا بۆ 7 پشكێن سهرهكێ هاتییه پارچهكرن كو پێكهاتبوون ژ (ئوتی، مخایلین، جیلی، ئیسدیزی، كلیری، شهمسكی و ستووركی)، ل گۆری ژێدهران ژی، ههردو پشكێن داویێ د بێی لایهن بوون، ئاماژه ژی كرییه، هندهك كهساتیێن ژ هۆزێن (مووسیسان، خالتی و جوخرش) یێن ل قارسێ خوهداینه د گهل هۆزا (سیبكیا) لێ پشتی كو (سیبكی) بهرهف ئهرمینیا كۆچ بووین، هۆزا رهسهن تنێ نوونهراتییا خوه و وان گوندێن د دهستێ (سیبكیا) دا ل ئوقیانۆسێ قارس دكر تا سالا 1918 ژبهر كو سهرۆكاتی د دهست وان دابوو ئهو گوند ژی پێكهاتینه ژ (خربه دیكۆر، ئهمان جایر، شاتروغلی، كۆساسۆكتلی، قره قلعه باروو، تاشنیك، قۆزلجه، باجلی، سۆسز، ئهنكیكۆ، شیرینكۆ، سیجان، ئهمانكوی، الم، ئهیلاسنجو، حسنجانو، قزلقۆل و دوورزكیجی).
ههر لدۆر وێ كارهساتێ پرۆفیسۆر حهجی جندی د رۆمانا خوه یا ب ناڤێ (هاوار) دا زانیاریێن هوركلی دیاركرینه كو ل سالا 1918 د گهل ئهندامێن هۆزا سیبكیا كۆچكرینه ناوچهیا (ئهغبارن) ل ئهرمینیا.
ههروهها دكتۆر هاخانا ئۆمهرخالا د پرتووكا خوه یا ب ناڤێ (ئێزدی) دا بهلاڤكرییه، هۆزا (سیبكیا) ژ ڤان چینان پێكدهێت: (مرید، شێخ، جیلی، ئیسدزی، كاشاخی، كاری، كلیری، میخالا، پیڤازی، رهجفی، رۆشكی، ساهانیا، ستوركی، شانازرا، شمسیكا و ئۆتی).
– چینا پیرێن (سیبكیا) ژ (پیر باد، پیر قهدیب بلبان و مهمێ شڤان) پێكدهێن
– چینا (شێخا ژ قاتانی و شهمسانییان) پێكدهێن
هۆزا سیبكیا بۆ دو پشكا هاتییه پارڤهكرن:
پشكا ئێكێ عومهر ئاغا سهرۆكاتییا وێ دكر و پترییا وان ل ناوچهیێن (دیكورا، قرس و دیغورا) بوون
پشكا دوێ ب سهرۆكاتییا كورێن بولات بهگێ: (عهلی ئاغا و عهگید ئاغا بوو) و ل گوندێن سینك و دهردۆرا وێ د ژیان.
چاوانییا رویدانا جینۆسایدێ:
ل گۆری گۆتنا كهوێ ئاڤدۆ، رزگاربوویا كارهساتێ ژ بنهمالا شاهی: هۆزا (سیبكیا) ل سهرحهدێ ل سالا 1914 تووشی چهندین هێرشێن سوپایێ توركی، بوسرمانێن توندڕهو و ئاغایێن ناوچهیێ دبوون، د نێڤبهرا ههیامهكێ بۆ ئێكا دی، ههژمارهكا ئێزدییان و پهزێن وان دكوشتن، زهلامێن وان زیندان دكرن و ب هۆڤانهترین رێ سێدارهددان، ههروهها هێرشی گوندێن وان دكرن و ب تهمامی قڕدكرن یان ژی بوسرمان بن، كهوێ ئاڤدۆ چیرۆكا خوه بۆ كوڕێ خوه خودێدا گۆرجیس گۆتییه: ل 24 نیسانا سالا 1915، ئهز ل كوژییهكێ ژوورێ نڤستی بووم و هێرشی مالا مه كرن، بابێ من كوشتن، دایكا من بزاڤ كرن خوه باڤێژیته سهر تهرمێ وی لێ دایكا من ب شیری كره دو پارچه و تا مرنا من قیریێن وێ دگوهێ من دانه، ژبهر كو ئهز یا بچووك و د ناڤا نڤینان دا بووم چاڤێ وان بمن نهكهڤت، من بزاڤ كرن رێگریێ ل وان بكهم كو پتر لاشێ دایكا من ب شیرا پارچه نهكهن، لێ ئیفلیجیێ پێێن من گرتن، د وی دهمی دا خوشكا من یا ساڤا ژیێ وێ 5 مههـ بوون كره گری و هێرشكهرهكێ شیرهك ل دلێ خوشكا من دا و شیر د ئالیێ دی یێ لاشێ وی را دهركهفت، ژوورا مه پری خوینا دایك و باب و خویشكا من بوو، ل دهمێ كریارێن وان یێن دڕنده ل دژی وهلاتییان، دهنگێ قیرییان بلند دبوون، برایێ من یێ د ژیێ چار سالان دا ژ مال رهڤی.
پشتی كو من خوه ل سهر لاشێ دایك و بابێ ئێتیم دیتی، دهنگێ هاوار و قیریێن من بلندبوون و چ ب دهستێ من نهدهات، ئهس ژ مال دهركهفتم و من نهدزانی ب وی دێمێ خوه یێ كهتی ڤه بۆ چ ئالهكی بچم، من دیت خهلك بهرهف سنۆرێن ئهرمینیا د رهڤن، ئێك ژ مالباتا مه ئهس دیتم و ژ من پرسی:
توو كی؟
– ئهس كچا ئهڤدۆ سیبكی مه
كانێ مالباتا ته؟
– ههموو كوشتن
كهسهك نهمایه؟
-برایێ من رهڤی دهما هێرش كرینه مالا مه و ئهس چ ژ چارهنڤیسێ وی نزانم
گوندێ مه قڕكرن كچا من، ژ خودێ داخواز تۆلا مه ژ دوژمنان ڤهكهت
كهوێ د ئاخڤتنا خوه دا دبێژیت: مه سنۆر دهربازكرن ب زكێ برسی و ژبلی وهستیانێ، ئهز ل ئهرمینیا 3 سالان د گهل كۆمهكا زارۆیێن ئێتیم ل مالا بێ سهمیانا د ژیام، د وی ماوهی دا من بزاڤ دكرن برایێ خوه یێ بهرزهبووی ببینم لێ نههاته دیتن و وهسا دیاربوو ئهو ژی هاتییه كوشتن و پاش 3 سالان مامێ من شهمۆ برۆ ئهس برمه مالا خوه.
ئهڤ بابهت ل مالپهرێ وار ميديا هاتيه بهلاڤكرن رێككهفتى 30/9/2019
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی