ژانرێن فلكلۆرێ چیایێ شنگالێ(نارینكێن بووكا)
حەیدەر عەرەبۆ یوسڤانی
بێگۆمان فلكلۆرێ چیایێ شنگالێ یێ زەنگینە ب چەق و ژانڕێن (جۆرێن) كەلتۆری چ ستران، و سەرهاتی، و گۆتنێن بەریا، و حەیرانۆك، و پیرە پایزووك، و مەتەلۆك، وغەریبی و لاوك ..هتد.
نارینك وەك حەیرانۆك و هەلبەست و سترانان و لاڤژ و مەقامان رەنگەكێ هۆزان ڤەهاندنێ یە،نارینك تایبەتی یا خۆ هەیە دناڤ جڤاكێ شنگالێ دا و هەتا سالێن هەفتیا و هەشتیان ئەڤ جۆرێ سترانێ ل داوەت و شەهیان و ئاهەنگان دا دهاتنە گۆتن، لێ نهۆ بەرەف نەمانێ چۆیە و بتنێ د بیردانكا هندەك دانعەمران دا مایە، ئەڤ ژانرێ سترانێ ب تنێ ب بووك و زاڤا دئێنە گۆتن، ئەڤ سترانا ل دەمێ نیشانی و ڤەگوهاستنێ و خەنایێ دئێنە گۆتن، بەهرا بتر كچ و ژن ڤێ چقێ سترانێ دبێژن،هەر دەڤەرەكێ جۆرێ خۆ یێ تایبەت یێ هەی بۆ نموونە ل دەڤەرا شنگالێ دجودانە دگەل دەڤەرێن دی یێن كوردستانێ و ئەو جوداهی ژی دەڤوكە،دەڤۆكا شنگالی ژ دەڤۆكێن دن یێن كوردی زفكترە و پەیڤ نە وەك هەڤن،نارینك یا هاتییە لێكدان وراچاندن بۆ شەهیانان ب تایبەت بۆ بووك و زاڤا وەختێ بەری نهۆ من گۆتی، دوو جۆرێن ژنان پشكدار دبن بۆ گۆتنا ڤان نارینكا، هندەك دبێژن و هندەك لێ ڤەدگێرن ژدەست پێكێ هەتا داویێ، هەتا بووكێ دگەهینە مالا بابێ زاڤایی.
پەیڤێن سترانا نارینكێ بەهرا بتر سەر خەمل و كۆك و سالوخدانێن جوان و خوشكۆكی و بەژن و بالا و رەوش و رەوشتێن بووكێ یە، هەر وەك هندەك پەیڤێن وەك رەخنە ب كورمام و كورخالێن بووكێ ژی دناڤ نارینكا را دبێژن بۆ نموونە:
مە بووك ئانی پشتە ئاشە
گۆ شەش خانا نالە نالە
گۆ:كەلی كوچكێ كورمام و پسماما خۆ بدەنە ئالە
ئەڤ دارشتنا هۆزانێ یا هاتی ب زمانێ رەسەن و رەوان یا بێ گرێك و نهێنی، و یا سڤك
و كورتە بەهرا بتر یا سێ رێزی یە،بۆ نموونە:
چێل و چێل هەری نە
چێل و چێل بێری نە
هەر خەسۆ دبێژت:هندەك نی نە
ئەڤ جۆرێ نارینكان زۆرا كێم بووی دناڤ شەهیانێن نۆكە دا، ژبەركو هەموو نكارن ب دروستی بینن و هندەك تشتێن سەردەمانە جیێ نارینكان یێ گرتی،هەروەسان خەسۆان ژی نارینك ب بووكێن خۆ دگۆتن یان دبێژن پشتی دئێتە ڤەگوهاستن بۆ مالا وێ بۆ نموونە:
مە بووك ئانی ژ هەزۆ
مە لێ دە گا و بەزۆ
هەر سڤكا مالێ ئەزۆ
ئەڤ نارینكا وەك جۆرە رەخنەكێ یە ،خەسۆ ب بووكێ دبێژ ت و ژبەر گەلەك ئەگەرێن دن یێ جیێ خۆ كری بەرامبەر،بەس یا گرنگە بێتە كولین ڤەكۆلین نك زانایێن ڤی جۆرێ هۆزانا یا ژ نەمانێ بێنە قورتالكرن،چنكو ئەڤ جۆرە ستران دكەڤنن و چەقەكە گرنگە د ناڤ فلكلۆرێ كوردستانێ دا ب گشتی و یێ دەڤەرا چیایێ شنگالێ دا ب تایبەتی.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی