قاسمێ مەیرێ
سەگڤان شنگالی
چیایێ شنگالێ بوویە مەیدانا گەلەك سەرهاتی و چیرۆك و روودانێن خۆش و نەخۆش و فرمان و ئەڤینیێ د دیرۆكێ دە و گەلەك جاران با و بابەلیسكا سەرهاتی و روودان بسەر ڤی چیایی دە ئانینە و ئەو سەرهاتی ل شنگال هاتینە پاراستن و گۆتن و ساخ ماینە،دیسان ژی شنگال بوویە رێیەكا گرنگا ستراتیژی دناڤبەرا دەولەت و هێزێن دەڤەرێ دە لەوما بەردەوام وان دەولەتان هەڤركی لسەر ئەردێ شنگالێ كرینە و خەلكێ وێ یێ سڤیل دبوونە قوربانیێن وان هەڤركیا، هەروەسا ژ ئالیێ فلكلۆر و زەنگینیا كلتۆر ژی ڤە شنگال بێ بەهر نەبوویە و ژبەر ڤێ چەندێ بوویە دەرگۆشا گەلەك سترانبێژان و خەمخۆرێن فلكلۆری،و وان سترانبێژان ب سترانێن خۆ و هەلگرتنا وان سترانان د سینگێ خۆ یێ ڤەكری دا ئەو ستران و روودانێن وان سترانا نفش بۆ نفشی و باب بۆ كوری ژ مەرە هشتنە و گەهاندنە رۆژا ئیرۆ كو ئەم بكاربن لێكۆلین و پەرتۆكان لسەر وان سەرهاتی و سترانا بنڤیسن و وان سترانبێژان ژی ژ نێزیك ڤە زانیاریان لسەر ژیانا وان ب بهیزن و بزانبن.
قاسمێ مەیرێ:
(سترانبێژێ كو ناڤەرۆكا سترانا خۆ نزانبت،ئەو نە سترانبێژە) ئەڤ گۆتنا كەسەكی یە كو ب دەهێن سترانا دناڤ سینگێ خۆدا هلگرتینە و گۆتینە و پاراستینە ئەو ژی (قاسمێ مەیرێ)یە،ئیمپراتۆرێ سترانا فلكلۆرێ رەسەنێ ل شنگالێ و خەمخۆرێ داستانێن عەشق و ئەڤینیێ دلێ وی یێ هەردەم گەش بۆ گۆتنا سترانێ و دەنگێ وی یێ نەمر دناڤ مالكێن سترانا فلكلۆر دە و سەركێشێ گۆتنا سترانێ ل كۆچك و دیوانا ژان هەلگرێ وەلاتەكی بن دەست مایی و سەیدایێ گۆتنا داستانێن قەهرەمانیێ و مێرچاكیێ و دەنگێ وی یێ كێم و پەیڤێن وی یێن تژی رامان و شاخ ئەو ژی قاسمێ مەیرێ یە،دەما كو باس ل فلكلۆر و سترانێن فلكلۆری ل چیایێ شنگالێ دئێتە كرن ناڤێ قاسمێ مەیرێ ل رێزا ناڤێن پێشیێ و سەركێش دئێتە دانان بۆ سترانگۆتنێ و ب مامۆستایەكێ ماندی نەناس و تژی ژ زانستی ژ ئالیێ كلتۆری و فلكلۆری ڤە دئێتە دانان، ناڤێ وی یێ دروست (قاسمێ كورێ حەسۆێ كورێ جوجۆ)یە و ناڤێ داكا وی (مەیرۆ)یە و لسەر ناڤێ داكا خۆ یێ ناسكریە ب (قاسمێ مەیرێ) ئەڤ ژی گەلەك جاران دناڤ كەسایەتیێن كورمانجان دا هەبوویە كو كەسەك لسەر ناڤێ داكا خۆ یێ ناسكری بت، قاسمێ مەیرۆ ل سالا(1927)ێ ل گوندێ (حەجی زێدێ) ل وێرانشارێ ل باكوورێ كوردستانێ ژ دایكبوویە ژ هۆزا شەرقیا یا ئێزدیایە د وی دەمی دا ئەڤ هۆزە ل سەرخەتێ و بنخەتێ(باكوور و رۆژئاڤایێ كوردستانێ) ل باژارێن سەرێ كانیێ و وێرانشارێ و عامودێ یە زاڤ بوو و ژیانا وان ل وێدەر بەردەوام بوو و گەلەك ژ وان دبەرێ دە ژ چیایێ شنگالێ ژبەر شەر و فرمانا دەربەدەری وێ دەڤەرێ بوون،قاسم ل زارۆكینیا خۆ دا گەلەك بەلەنگازی وهەژاری دیتیە و كار كریە و بوویە بەرخوڤان و شڤان ژی و زارۆكەكی زیرەك و شارەزا بوو و پێزانینێن گەلەك باش وەردگرتن و جیێ وی دناڤ دلێ هەر كەسەكی دا هەبوو.
ژیانا وی یا جڤاكی:
قاسم دژیانا خۆ دا ل چەندین گوند و دەڤەرێن كوردستانا توركیا و سووریا و عێراقێ ژیایە و لپێ بارودۆخێن ژیانێ ژیانا وی دهاتە گهۆرین و ئەم دكارن بێژن (تەیرەكێ بێ وار بوو) ژبەرهندێ هەر جار ل گوندەكی و دەڤەرەكێ دژیا، قاسمێ مەیرۆ ل دەستپێكا سالێن چلان ل رۆژئاڤایێ كوردستانێ ل باژارێ سەرێ كانیێ دگەل (سارێ) یا كیژ مەتا خۆ ژیانا هەڤژینی پێكئینایە و سێ زارۆكێن وان ب بۆرینا دەمی دئێنە هەبوونێ بناڤێن(حەمۆ،مەروان،ئەمین)،پشتی هنگی بەر ب كوردستانا عێراقێ ڤە دئێت و ل گوندێ سۆركا یێ وەلات شێخ ل نێزیك خانكێ بۆ چەندەكێ ل وێدەر ئاكنجی دبت بەلێ پشتی دەمەكێ كورت ژ وێدەر بار دكت بەرەف باعەدرا میرا ڤە دچن ل گوندێ(ملچەپەرێ) یێ گرێدایی باعەدرێ ڤە ئاكنجی دبن و نێزیكی پێنج سالان ل وێدەرێ دمینت، ل دۆرێن سالا(1964)ێ بەرێ خۆ ددەنە چیایێ شنگالێ و ل ناڤ باژارێ شنگالێ ئاكنجی دبت بەلێ پشتی سالا(1975)ێ شكەستنا شۆرەشا ئەیلولێ ل باشوورێ كوردستانێ ژ شنگال دئێتە دەرێخستن ئەو بەرێ خۆ ددەتە گوندێ رەمبوسیێ ل رۆژئاڤایێ شنگالێ و ل وێدەر دمیت،و ل چیایێ شنگالێ بۆ جارا دووێ ل سالا(1968)ێ ژیانا هەڤژینیێ پێكدئینت و ناڤێ هەڤژینا وی یا دووێ( بێشێ خودێدا)بوو چەندین زارۆكێن وی ژ هەڤژینا وی یا دووێ چێدبن كور بناڤێن(نەواف،سەعدون،دەروێش،مەجدەل) و كەچ بناڤێن(شار،هاریمان،ناز،هەدیە،رۆزا،غەریب).
ژیانا وی یا هۆنەری:
د ئالیێ فلكلۆر و سترانگۆتنێ و ئەدەبی دا قاسمێ مەیرۆ پەهلەوانەكێ شارەزا و دەستهەل بوو هەر ژ عەمرێ زارۆكینیا خۆ دا فێری سترانگۆتنێ بوویە لسەردەستێ خالێ خۆ عەلیێ خەرزێ،هەروەسا لسەر دەستێ مامۆستایێ مەزن یێ سترانا فلكلۆری برۆیێ شەرقی فێری سترانگۆتنێ بوویە و ب تایبەت برۆیێ شەرقی گەلەك ستران دانێ و هەول دا قاسم ببتە سترانڤانەكێ ژیر و زیرەك و بۆ ڤێ چەندێ بەردەوام پشتەڤانیا وی دكر و هەتا گەلەك جاران هەردوویان ستران ب هەڤرا دگۆتن، قاسمی هەموو جۆرێن سترانا فلكلۆری و دگەل روودانێن وان سترانا دزانین و گۆتینە وەك (عەگیدی و مێرخاسی، عەشق و ئەڤینی، غەریبیێ، شەر و تەنگاڤیا، جۆت و پەهلەتیێ،…هتد)، ژ وان ژی( لەیل و مەجنون، زەمبیل فرۆش،نەواخا براهیم پاشا،مالا قتۆ و نێسر،شەرێ دەلانا،غەزالێ،سۆرگولا شێمەرزێ،جەمبەلی ،مەمۆیێ عەلی،شڤانۆ،مەندۆ،میر مح،ئەحمەدێ ئیسكێن)…هتد،و دهەموو بواران دا ژی یێ ژیر و پەهلەوان بوو و خودان پەیڤێن رەسەن و پر ب رامان بوو و بەردەوام ل كۆچك و دیوانا دەنگێ وی یێ سترانێ هەردەم یێ بلندبوو و دهاتە بهیستن و خەلك و عاشقێن دەنگێ وی لێ كۆم دبوون ڤێ یەكێ بتر ئەو پالدا كو حێلا خۆ زێدەتر بدەتە سەر سترانگۆتنێ،و جارەكێ نڤیسەرەكێ ئێزدی ژ ئێكەتیا سۆفیەتا بەرێ سەرەدانا شنگالێ دكت و ژیانا قاسمی دنڤیست و ل با خۆ دكەتە ئەرشیڤ.
هەروسا قاسمێ مەیرێ ستران ب پرانیا سترانبێژێن دەڤەرێ و شنگالێ رە گۆتینە ژ وان ژی(پیر مچۆ،پیر گرۆ،محەمەد عارفێ جزیری،قەپال،شێخ مووس،خدر فەقیر،سەعید گاباری،خێرۆ خەلەف…هتد)، و چەندین كاسێتێن دەنگی تۆماركرینە كو بتریا وان ل باژارێ مووسل بوون و دگەل سترانبێژێن دەڤەرێ و شنگالێ و هەردەم هەولدایە سترانگۆتنێ فێری خۆرتا بكت و ئەو هاندانە كو سترانێ بێژن ژ وان ژی بوویە مامۆستایێ سترانگۆتنێ و هەردەم ل پێشیا وان مەشیایە و بەرێ وان دایە سترانگۆتنێ و چیرۆك و سەرهاتیێن وان سترانا و تایبەت بوویە مامۆستایێ سترانێ ژ (خدر فەقیر و قەپال)رە و هنەكێن دی كو وان بەردەوام سەرەدانا وی كریە و ستران ژێ هەلگرتنە و د هەر دیوانەكێ دە ئەو ب هەڤرا بوون،هەروەسا دناڤ مالباتا خۆ دا ژی قاسمی هەولددا كو زارۆیێن خۆ فێری ستران و ئامیرێن موزیكێ بكت لەوما نهۆ زارۆكێن وی(حەمۆ،هاریمان،نەواف)لپێ شۆپا وی دچن و سترانا دبێژن و جیێ بابێ خۆ ڤالا نەهشتنە.
قاسمی ژ زارۆكینیا خۆ هەتا سالا(2000)ێ بەردەوام ستران گۆتینە و وەسا بوویە ئیمپراتۆر و سەركێشەكێ مەزن ژ سترانا فلكلۆرێ چیایێ شنگالێ و دەڤەرێ رە،دیسان ژبەر سترانگۆتنێ گەلەك جاران گەفێن كوشتنێ ژێرە هاتینە بەلێ وی گوهـ نەدایە تشتەكی و نەترسیایە و ب سترانا بەرەڤانی ژ خۆ كریە،بەلێ ل رۆژا(28/2/2001)ێ ب هاتنا بەهارێ رە دلێ وی یێ مەزن و تژی ژ زانینێ ژ لێدانا خۆ یا ژیانێ دسەكنت و بەهارا وی لێ دبتە پایزەكا هشك و وەشیایی و قاسمێ مەیرۆ وەغەر دكت، ل گۆرستانا شەهید ل قوبلەتا چیایێ شنگالێ دئێتە ڤەشارتن.
دڤردە ئەم دكارن بێژن كو دەنگ و ناڤودەنگیا قاسمێ مەیرێ نەبتنێ ل شنگالێ دەنگ ڤەدایە ،بەلكو ل بتریا دەڤەرێن كوردستانێ دەنگڤەدایە و هەر دەڤەرەكێ خۆ د سترانێن وی دا دیتیە،هونەرمەندێ ناسكری یێ كورد محەمەد عارفێ جزیری د سترانەكا خۆ دا بەحسا قاسمێ مەیرێ دكت و د پارچەكێ دا دبێژت:چاوا دەربەكا ل دۆرە ل قاسمێ منێ مەیرێ، كەكێ حەمۆ،پەیایێ لنگەڤانا، ل پێشیا پەیایا بلا دایێ ئەز نەمینم،ئەزێ چ بكەم ژ شەڤێ هەتا دەنگێ سبێ چاخێ دەنگێ لالیل و كالیلێ قاسم لمن خوەشتێ و ژ سبێ هەتا دەنگی ئێڤارێ وللە خەوا خوشكا تەیا رەبەن نایێ وای ل منێ وای ل منێ وای ل منێ.
مفا ژ ڤان ژێدەران هاتیە وەرگرتن:
1_پەرتۆكا ستران وەك هاندان د شەران دە(شەرێن ل شنگال) وەك نموونە.
نڤیسەر:رێسان حەسەن
2_پەرتۆكا سترانڤانێن وەغەركریێن شنگال و بەرخودانەكا بێ وێنە
نڤیسەر:خەلەف حەجی حەمەد
3_چەندین زانیاری ژ زاردەڤێ نەواف قاسمێ مەیرۆ كو ژ پارچە ڤیدیۆیەكێ دا هاتنە وەرگرتن.
4_پارچە ڤیدیۆیەكا محەمەد عارفێ جزیری.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی