تۆرا لالـش
گوندێ مههەتێ ئێک ژ گوندێن باسکێ شێخایە ل دەڤەرا باسکێ شێخا و ئیرۆ بوویە کۆمەلگەها مللی یا ئاڤەدان ب ناڤێ کۆمەلگەها مههەتێ، کو بتر ژ شەش قوتابخانە تێدا هەنە، لێ کی دزانت كو بناغێ ڤێ رهوشنبیری و پەروەردێ ل ڤێ دەڤەرێ ژ قوتابخانەکا بچوک یا ئاخێ و ئێک پۆلی دەست پێ کریە بۆ کور و کچێن (٥) گوندان، یا کو ب دەستێن مرۆڤەکێ دلۆڤان و ماندوو نەناس هاتیە ئاڤاکرن؟
ئەڤ گۆتارە بۆ زیندی کرنا مێژوویا قوتابخانا مههەتێ یا سەرەتایی و رێزگرتنە بۆ وان کەسان، یێن کو ژیانا خۆ بۆ پەروەردەکرنا زارۆکێن دەڤەرێ تەرخان کرین.
١. دامەزراندن و ئاڤاکرن
قوتابخانا مههەتێ یا سەرەتایی ل سالا ١٩٥٩ هاتیە دامەزراندن بۆ گوندێ مههەتێ و هەر (٤) گوندێن دەوروبەرێن وێ (محمودان و موسکا و موقبلێ و بیتنارێ)، ئاڤاکرنا وێ وەکی قوتابخانێن ئیرۆ نەبوو، ئەو ب قۆناغ قۆناغ هاتیە ئاڤاکرن؛ پۆلا ئێکێ ل سالا ئێکێ، پۆلا دووێ ل سالا دووێ و ب ڤی شێوەی هەتا قوتابخانە تەمام بووی، پۆل ژ ئاخێ و هەریێ دهاتن دروستکرن و خەلکێ گوندی ژی هاریکاری و زبارە دکرن هەر پۆلەکا دهاتە ئاڤاکرن.
ب چاڤدێری و سەرپەرشتیا جوامێر و موختار و مەزنێن گوندی ئەڤ قوتابخانە هاتە ئاڤاکرن، بنەمالا خودێ ژێ رازی خدرێ رەشۆ رێککەفتن دگەل پەروەردێ و حکومەتێ کو جهێ قوتابخانێ ل سەر عەردێ وان بت ل جهێ قەرسێلەکێ، بەرامبەر وێ چەندێ کو کورێ وان زبلۆ ببتە خزمەتکار – فەراشێ قوتابخانێ.
خەباتکارێ ڤی کارێ مەزن مام زبلۆ ئەلیاس بوو، ئەو فەرمانبەرێ خزمەتگوزاری بوو، لێ ل راستی دا ئەو ئەندازیار و ئاڤهكهر(بناء) و کرێکارێ وێ قوتابخانێ بوو، ب دەستێن وی یێن ماندوو نهناس ئەڤ قوتابخانە سال بۆ سالێ هاتیە چێکرن و سەخبێرکرن و بەرفرەهکرن.
بەرنامێ خوارنێ
ل وی دەمی ژیان گەلەک یا سادە بوو، مووچێ مامۆستای ٣٢ دینار بوو و یێ فەراشی ١٨ دینار بوو، لێ دیناری د وێ دەمێ دا بهایەکێ مەزن هەبوو و هەمی تشت ئەرزان بوو، تشتێ خۆش ل وی دەمی بەرنامێ خوارنێ هەبوو، دگۆتنێ تەغذیە (شیر و هێک و کێک و شەربەت و سەموون هتد) ل سەر قوتابیان دهاتنە دابەشکرن.
ئەڤ بەرنامە د دەستێ مام زبلۆی دا بوو، لەورا سەد قوتابیان حەز دکر خۆ نێزیکی مام زبلۆی بکەن ل دەمێ دابەشکرنێ دا، ئەوی رێز ل هەموو قوتابیان دگرت، لهوما ئەڤ ڤیانه دناڤبەرا قوتابیان و مام زبلۆی دا هەتا نها مایە.
قوتابیێن بەرێ
ل سالا ١٩٥٨ێ قوتابخانە ل گوندێ مامرەشان هاتە دروستکرن و هندەک قوتابی ژ مههەتێ ب پێیا دچوونە قوتابخانا مامرەشان، کو نێزیکی ٢ کم یا دوور بوو.
ئەو قوتابی ئەڤە بوون:
١- خرموش ئاودی / مههەت
٢- رەشید یەزدۆ / مههەت
٣- عەرەب سلۆ / مههەت
٤- خدیدە خدر رەشۆ / مههەت
٥- فەرمان حەیدەر جتۆ ژ موقبلێ دچووە مامرەشان
٦- هانی جیجۆ / مههەت
٧- شێخ سمیر شێخ جندی ژ بیتنارێ دچووە مامرەشان
٨- فەرمان حەیدەر جتۆ / موقبلێ
چەند سالان چۆنە خواندنێ، ژبەر کو قوتابخانە ل مههەتێ نەبوو، دچوونە مامرەشان، بەری مههەتێ قوتابخانە ل گوندێ مامرەشان هاتبوو ئاڤاکرن،
پشتی قوتابخانا مههەتێ ل سالا ١٩٥٩ هاتیە دامەزراندن، ل دەستپێکێ ئێک پۆل بوو، سالا ئێکێ (٢٧) قوتابی هاتنە وەرگرتن، ژ مههەتێ و محمودان و موسکا و بیتنارێ و موقبلێ، ژ وان (٤) کچ و (٢٣) کور بوون.
ئهوژی:
١- جیرۆ عیدۆ / مههەت
٢- جیجۆ شێخ مراد قەنتار / مههەت
٣- جوقی شێخ حەسەن / موقبلێ
٤- حەسەن عەبۆ / موقبلێ
٥- حاجی رەشید سلێمان / محمودان
٦- خێرۆ سلێمان ئیسماعیل / محمودان
٧- سمۆ ئەلیاس / محمودان
٨- حجی بریم عەبۆ / مههەت
٩- ئەلیاس حجی مەریبا / مههەت
١٠- رەشۆ جیجۆ / مههەت
١١- عەبۆ ئەلیاس / مههەت
١٢- هۆرۆ خدر رەشۆ / مههەت
١٣- حزنا جیجۆ خدر / مههەت
١٤- تۆزی عیدۆ ئەلیاس / مههەت
١٥- خمێ پیسۆ خدر / مههەت
١٦- سلێمان شێخ جندی / بیتنارێ
١٧- خدر حسۆ / بەحزانی، ژ بیتنارێ دهات
١٨- لەزگین خدیدە / محمودان
١٩- خەلەف ناڤخۆش / بیتنارێ
٢٠- شەریف خدر خالد / مههەت
٢١- بیبۆ حەمد عەبدۆ / مههەت
٢٢- خەلات حجی ئابۆ محتج / مههەت
٢٣- نینۆ سینۆ سلێمان / مههەت
٢٤- جوقی کرتان / مههەت
٢٥- بیبۆ جلۆ / مههەت
٢٦- خەلیل شێخ حەسەن دیرۆ / مههەت
٢٧- بیبۆ سیتۆ حەمزۆ / موقبلێ
ل سالا دی ژمارەکا دی یا قوتابیان هاتنە وەرگرتن، وەکی سلێمان ئاودی و رەشۆ عەلی موسکی و تەعلۆ شینۆ و شێخ بیبۆ عەلی و غەزال جیجۆ و خێرۆ چتۆ و شەریف کچەل و خدیدە کچەل و هەر وەسا سال بۆ سالێ هندەکێن دیتر هاتنە قوتابخانێ ئهوژی فەرمان رەشۆ، سلێمان جیجۆ، حەسەن عەلی ئاودی، غازی ئیسماعیل، ئەلیاس سلێمان، حجی عیدۆ و بەردەوام بوو.
بۆ زانین، ل سالا ١٩٦١ێ وانا ئێزدیاتیێ هاتە دان و مامۆستایەکێ ئاینی هاتە دەستنیشانکرن ب ناڤێ شێخ ئەلیاس ژ مالا شێخ مرادێ قەنتارێ بۆ وانەیێن ئێزدیاتیێ ل ڤێ قوتابخانێ، هەتا کو بەعس هاتنە سەر حکومی رەتکرن پرۆسا خوێندنا ئێزدیاتیێ ل قوتابخانهیان یا بهردهوام بت.
ل سالا ١٩٧٠ حکومەتا عیراقێ قوتابخانەکا مۆدێرن هەر ل گوندێ مههەتێ ئاڤاکر، یا شەش پۆلی و کۆنکرێتی بوو، و ئەو قوتابخانا کەڤن یا ئاخێ بەتال بوو و ل سالێن هەشتێیاندا هەرفی و نەما.
٢. مام زبلۆ ئەلیاس – دلێ قوتابخانێ
مام زبلۆ تەنێ فەراش نەبوو. ئەو باب و برایێ هەموو قوتابیان بوو، ژ رۆژا ئاڤاکرنا قوتابخانێ هەتا رۆژا خانەنشینبوونا خۆ ئەو هەر د قوتابخانێ دا بوو.
خوارن دابەش دکر، سۆپا ژ بۆ گەرما پۆلێ ژ ڤێ پۆلێ دبرە پۆلا دیتر و قوتابی دبرن، چاڤدێریا ساخلەمیێ و سەرپەرشتیا هەموو قوتابیان دکر. ئەوێن شووم دبوون و هار ددان، دایک و بابێن وان پێ ئاگەهدار دکرن و ئەوی ژی گەلەک جاران شیرەت و ئامۆژگاری ددانە قوتابیان، هەر ئێکی گازندەک هەبا د رێکا مام زبلۆی دا گەهینته مامۆستایان.
مرۆڤەکێ ب سەبر، دلۆڤان و ب رێز بوو، هەموو قوتابییان حەژێ دکرن و ب چاڤەکێ مەزن تهماشهی وی دکرن، خزمەتا وی نەتنێ ئاڤاکرن بوو، بەلکو پاراستن و خزمەتکرنا قوتابخانێ و قوتابیان بوو بۆ دەهێن سالان، خودێ برەحمئینیت، بیرهاتنا وی هەر د دلێ خەلکێ مههەتێ دا یا ساخە.
٣. مامۆستایێن خۆماندیکەر
ب درێژاهیا مێژوویا خۆ، چەندین مامۆستایێن بەرێز ل وێ قوتابخانێ وانە گۆتینە و ژ وانژی:
• مامۆستا جمعە حسۆ ژ بەحزانێ، ئێکەم مامۆستایێ قوتابخانێ.
• مامۆستا میخائیل ئەلیاس ژ تەلکێف، مامۆستایێ پۆلا ئێکێ و دووێ، ئەو ل سالا ١٩٧٤ چۆ ئەمریکا.
• مامۆستا عەبدولا سمۆ – سالا دووێ هات.
• مامۆستا خێری نایف – ل سالا سێیێ هاتە قوتابخانێ.
• مامۆستا بەهنام و مامۆستا هۆرمز ژی هەبوون.
• مامۆستا حەسەن عەلی رێڤەبەرێ قوتابخانێ، ژ گوندێ بن گەلی بوو، ژ کوردێن موسلمان بوو، سالا چارێ بوویە رێڤەبەرێ قوتابخانێ.
• مامۆستا عەلی مسێف ژی هەبوو ژ کوردستانێ.
• مامۆستا خدر عیدۆ ژ گوندێ دۆغاتێ، مامۆستایێ پۆلا پێنجێ، خودێ ب رەحمینیت.
• مامۆستا ئەکرەم یۆنان، ئەوێ ل سالا ١٩٦٥ هاتە قوتابخانا مههەتێ و هەتا سالا ١٩٩٣ هەر ل وێرێ ما، ئانکو ٢٨ سالێن تەمام، ئەو درێژترین ماوەیە مامۆستایەکی ل وێ قوتابخانێ مابت، وانەیێن بیرکاری و زانستێ دگۆتن، نها ل ئەلمانیایە و ئەم ژ دل هیڤیا ساخی و سلامەتیێ بۆ وی دخوازین ژبەر خزمەتا وی یا مەزن.
• مامۆستایێ ئاینی شێخ ئەلیاس ژ مالا مرادێ قەنتارێ.
٤. ئیرۆ چی لێ هاتیە؟
مخابن، جهێ وێ قوتابخانا کەڤن یا ب خێر و بەرەکەت ئیرۆ نەمایە، جهێ وێ بوویە گرکەکێ ئاخێ، لێ مێژوو و خزمەتا وێ ناهێتە ژبیرکرن.
گەلەک قوتابیان ل وێدهرێ خواندن، هندەک ژ وان گەهشتنە ئارمانجێن خۆ و بوونە کەسێن مفادار بۆ جڤاکی، هندەک ژ وان وەغەرکرن و هندەک ژی هەتا نها یێن ساخن و ڤێ مێژوویێ ل بیر دئینن.
ژ وان قوتابیان: سمۆ زبلۆ پۆلا پێنجێ، سلێمان جیجۆ پۆلا پێنجێ، و حەسەن عەلی ئاودی پۆلا پێنجێ کو د شەڕێ عیراق و ئیرانێ دا وندابوو.
ئیرۆ گوندێ مههەتێ وەکی جاران نەمایە، ئەو بوویە کۆمەلگەهەکا مەزن یا مللێ و بتر ژ ٦ قوتابخانە هەنە، ئەڤە هەموو بەرەکەتێ وێ تۆڤێ یە یێ مام زبلۆ و جوامێرێن وەکی خدرێ رەشۆ و ئەلیاسێ رەشۆ و مامۆستایێن وێ دەمی چاندی.
پێدڤی یە ئەم ڤێ مێژوویێ بپارێزین و رێزێ ل وان کەسان بگرین یێن ب دەستێن ڤالا، لێ ب دلەکێ پر ژ حەزکرنێ، بناغەیێ پەروەردێ ل دەڤەرا مە دانای.
ژێدەر/
– دیدارەک دگەل خلات حجی ئیک ژ قوتابیان
ـ نڤیسینین ماموستا شاکر خدر
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی