شێخ مووس قوتابخانا سترانا فلكلۆرێ شنگالێ بوو
حەیدەر عەرەبو یوسفانی
چیایێ شنگالێ ژ كەڤندا بوویە هێلینا سترانبێژان و دەنگێ وان د شاخ و زنار و گەلیێ شنگالێ دا دەنگ ڤەدایە و ب دەنگێن خۆ داستانێن عەشق و ئەڤینیێ و شەران و مێرخاسیێ و قەهرەمانیێ و وەفاداریێ ڤەهووناندینە،و گەلەك سترانبێژ ژی بووینە قوتابخانە ژبۆ فێركرنا خورت و نفشێن چیایێ شنگالێ بۆ گۆتنا سترانا فلكلۆری یا شنگالی،ئێك ژ وان سترانبێژان كو ئیرۆ دێ بەحسێ كەین بۆ مللەتێ ئێزدیخانیێ ئەو ژی سترانبێژ و كەوێ ربات یێ چیایێ شنگالێ رەحمەتیێ شێخ مووسا شێخ سلۆ.
شێخ مووسا شێخ سلۆ سترانبێژێ كۆچك و دیوانان بلبلێ سەر چوقلێ زەر گویز و هەنار و هژرێن سمێ هێستر و كەرسێ و بەر دەحلا ڕەنگین و ساغكەرێ داستانا شێخ میرزایێ ئالقۆسی سارێژكەرێ بریندارێن عەشق و ئەڤینیێ ب سەدێن جاران داروبەرێن چیایێ شنگالێ (سترانا لێ لێ عەجەمیێ زەریێن گوندێ مە چۆنە ئاڤێ كێرسم غەزالا خوە دابوو پێشیێ ئەنی گەوهەرا خوە دابوو ناڤێ) لێك ڤەگێراینە،مامۆستایێ سترانا فلكلۆریا شنگالێ بابێ هەرسێ سترانڤانێن ناڤدار كاكا و چێلی و سترانڤانێ وەغەركری قەوال،شێخ مووس سترانبێژەكێ ب ناڤ و دەنگ بوو هەروەسا شێخەكێ ب قەدر و قیمەت بوو ل ناڤ ئێزدیا و ژ مالبەتەكا خودان ئوجاغ و حەژێكەرێ مللەتێ خۆ بوو.
سترانبێژ شێخ مووس شێخ سلۆ ل سالا (1917)ێ ل گوندێ كەرسێ ل قونتارا چیایێ شنگالێ ژ دایك بوویە و ژیان ژێرا گرنژیە،و ناڤێ وی یێ دروست (شێخ مووس شێخ سلۆ شێخ سلێمان شێخ خەلەف ) بوو ناڤێ دەیكا وی (خانێ عەزیز حەسەن ) بوو،ناڤێ برایێ وی یێ ب تنێ داود بوو خوشكا وی یا ب تنێ كۆچەر بوو رەحمەتیێ شێخ مووس ل تەمەنێ(19)سالیێ دائانكو ل سالا(1936)ل گوندێ خۆ (كرسێ) ل تەنشت سلاڤگەها شێبل قاسم ژیانا هەڤژینیێ پێكئینایە و ناڤێ هەڤژینا وی (كورێ خدر حسن) بوو و خودێ هەشت زارۆك دانێ و زارۆكێن وی ژ كورێ كور (قەوال،كاكا،باشۆك،چێلی ) و كچ(بنەفش،هەلۆ،چیچێ،خومرێ )بوون،كەنگی دەست ب سترانگۆتنێ كریە؟ل سالا (1934 )دەست ب گۆتنا سترانێ كریە ل تەمەنێ (17)سالیێ دا یێ دەنگ زەلال و قەشەنگ بوو و د كاری بۆ ماوەیەكێ درێژ سترانان بێژێ بێ ب سەكنێ و ل كۆچك و دیوانێن دەڤەرا چیایێ شنگالێ ستران ب سترانبێژێن شنگالی یێن خودێ ژێ رازیان (كچێ عەمێ،شێخ دەروێش،بەرەكاتێ حەلیقی،پیر تەعلو) رە و گەلەك دی رە گۆتینە،دیسان ستران ب سترانبێژ نافخۆش عبدالخالق رە گۆتینە،چەند جۆرێن سترانا گۆتینە؟ هەموو جۆرێن سترانێ گۆتینە مینا سترانێن (عەجەمێ،سلێ بەزا،خەجێ و سیحەمد، خالێ رخیسێ،میرمح،كۆچەرێ،شێخ میرزا،قەشەمێ،شەرێ فلیتێ قتو،خەنسێ و رەشۆ، غەریبۆ).
كارێن شێخ مووس دكرن رەحمەتیێ شێخ مووس تەمبور باش دژەنی و پیرا ستران دگۆتن و ب دەنگێ خۆ یێ زەلال شاخ و زنارێن چیایێ شنگالێ تژی دكرن و كۆچك و دیوان ب رەوش دكرن،هەروەسا شێخ مووس كەوگێر بوو و دچۆ نێچیرا كەوان ل سەرێ بەهارێ دگەل هەڤالان و دگەل گۆتنا ستران ل گەلەهۆشكا كۆلكا نێچیرا خۆ دكر،دیسان سەردەریێ مەزارگەهێ شێبل قاسم بوو ل گەلیێ كەرسێ ل قونتارا چیایێ شنگالێ و هەر سالا ل مەها چریا ئێكێ جەمایا شێبل قاسم دگێرا و خەلكێ دەڤەرێ و ئێزدیێن دەرڤەی شنگالێ دهاتنە جەمایێ و شێخ مووس ژ شێخێن شێشمسا بوو،دانەرێن چەند سترانان بوو بۆ نموونە: شێخ مووس ئێكەمین سترانبێژ بوو ل چیایێ شنگالێ سترانا عەجەمێ گۆتبوو،دیسان دانەرێ چەند سترانێن چیایێ شنگالێ بوو ژ وان سترانا كۆچەرێ و پتر ژ (350 )سترانان دزانی و ب دەهان كاسێتێن وی هاتبوونە تۆماركرن و هەتا نهۆ سترانێن وی د كۆچك و دیوانان دا دئێنە گۆتن و گەلەك جاران دەما ستران دگۆتن و هەڤالێن د دۆرا وی ژێرە د تەواندن ناڤێ وێ هلنەدان دگۆتنێ تەوو تەوو بابێ قەوال چنكو قەوال كورێ وی یێ مەزن بوو.
كورێن وێ یێن سترانبێژ،وەكو من بەری نهۆ بەحس كری سێ كورێن وی سترانبێژ بوون و دووا ژی وەغەركریە ئەو ژی(كاكا،قەوال)نهۆ كورێ وی چیلی یی ساغە و د گۆرەپانا سترانا شنگالێ دا دەنگ ڤەدایە و گەلەك سترانێن بابێ خۆ شێخ مووس ژ وندابوونێ قورتال كرینە و د كۆچك و دیوانان دا دبێژێ،هەژی گۆتنێ یە شێخ مووس قوتابخانەیە بۆ بەلاڤكرنا سترانا فلكلۆری یا شنگالێ وەكو سترانبێژێن نهۆ دبێژن شێخ مووس فێرگەهـ بوو و گەلەك لبەر سترانیێن وی رە فێرێ ستران گۆتنێ بوونە و ب دەنگێ وی داخباربوونە.
كەنگی شێخ مووسی وەغەركریە؟ شێخ مووس دەست ژ گۆتنا سترانێ بەرنەدا هەتا كو ل رۆژا چارشەمبوویێ ئیڤارا جەمایا شەرفەدین ل (14/8/1982)بەری ب ئازادبوونا بەردەحلا رەنگین شاببێ دچە بەر دلۆڤانیا ئێزدانێ مەزن و ل گۆرستانا شیبل قاسم دئێتە ڤەشارتن،لێ هەر دەنگێ وی ساغ مایە ل با خەلكێ شنگالێ و هەردەم لبیر دئینن.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی