تۆرا لالش
د ئێزدیاتیێ دا دای کابانی کەسایەتیەکا تایبەتە و پەیوەندیەکا راستەوخۆ ب پەرستگەها پیرۆز یا لالشێ ڤە هەیە، ئەو نەپۆستەکێ ئیداری یە، بەلکو ژیانەکا تەرخانکری یە.
دای کابانی کێ یە؟
• ناڤێ وێ یێ فەرمی د ناڤ خەلکێ لالشێ دا “دای کابانی” یە، هندەک ژی دبێژنێ “دای فەقرا” یان “دای بوکرییە”، نابت دوو کابانی لالش هەبن، دڤێت ئێک ب تنێ هەبت و ئەو ژی ب رەزامەندیا میری و جڤاتا رۆحانی دهێتە دیارکرن.
• ئەو نەکەسایەتیەکا ئەفسانەیی یە، بەلکو خزمەتکارەکا شکەستی یا راستەقینە یە کو ژیانا خۆ ب تەمامی تەرخان کریە بۆ رێیا شێخادی.
• ئەو دگەل دوو زەلامێن ئاینی د ناڤ پەرستگەهێ دا دژیت، بابا چاویش کو وەک قەلەندەرەکی پێشەنگ یێ لالشێ دهێتە ناسین، و پیر سەعید کو خۆ ب “خزمەتکارێ مالێ” ددەتە ناسین کو ب هەردەمی ل لالشێ بژین.
ڕۆلێ وێ یێ رۆژانە د لالشێ دا
دای کابانی وەک “دایکا مالێ” دهێتە ناسین، ئەرکێ وێ:
• ئامادەکرنا خارنێ و تشتێن پاک و پیرۆز، پاقژکرن و جوانکرنا پەرستگەهێ، مزار و نیشانان، و پاراستنا دارێن کەڤن یێن د ناڤ و دەوروبەرێن لالشێ دا.
• بەشداربوون د رێورەسمێن ئایینی دا، وەک هلگرتنا تاوا بخورێ و دروستکرنا بەراتە و تایبەت ڤێخستنا 366 چرا یە کو هەر ئێڤاری بەری رۆژئاڤا دهێنە هەلکرن بۆ “ڤەگەراندنا نوورا رۆژێ” بۆ ناڤ پەرستگەهێ.
• پێشوازیکرن و خزمەتکرنا زیارەتکارێن ژ هەموو جیهانێ.
ژیانا قەلەندەران
ئەڤ سێ کەس ژیانەکا “فەقیرانە” دبژێرن، نە دزەوجن، نە ژیانا دنیایێ دخوازن، و هەتا مرنێ د ناڤ لالشێ دا دمینن، جهێ ڤەشارتنا وان ژی د ناڤ پەرستگەهێ دایە، د گۆرستانەکا تایبەت دا ل بەر ئێزدینەمیر” دهێتە خاکسپاردن.
بۆچی دای کابانی گرنگە؟
1. خزمەتا بێ بەرانبەر — وەک دایکەک بۆ مالا شێخادی.
2. پاراستنا ڕۆلێ ژنێ د ئاینی دا — ئەو تاکە کابانیا فەرمی یە کو د ناڤ هەرەما رۆحانی یا لالشێ دا جهەکێ سەرەکی هەیە.
3. بەردەوامیا کەلتووری — ب دەستێن وێ چرایێن لالشێ دهێنە ڤێخستن، خوارنا زیارەتکاران دهێتە ئامادەکرن، و پاقژیا مهزاران هەر رۆژ دمینتە زندی.
پەیوەندیا ناڤێ دای کابانیێ دگەل ستیا ئێس
ل ڤێرێ دڤێت جوداهیەک بهێتە کرن:
• د باوەرییا گەلەری دا دەما پرسیار ژ ریهسپییان دهێتە کرن کا دایکا شێخادی کێ یە، دبێژن ناڤێ وێ “ئاسیا” یە و ب رێزڤە دبێژنێ “ستیا ئێس”، کو د سەدسالا 12ێ دا ژیایە.
خەلکێ سادە دەما دای کابانی دبینن دبێژن “ئەڤە دایکا مالێ یە”، ئەو ناڤێ “دایک”ێ نادەنە وێ ژ بەر پلا، بەلکو ژ بەر کارێ وێ.
ب ڤی شێوەی ستیا ئێس یا دیرۆکی دبتە تشتەکێ زندی د کەسایەتییا دای کابانی دا، یانێ دایکاتی نەمریە، ئەگەر کەسەک هەبت ئیرۆ وەک وێ بکەت.
رێکا رۆژانە یا دای کابانیێ ل لالشێ
ل سەر بنەمایێ نەخشا د. بیرگول ئاچکییلدیز-شەنگول:
1. مەتبەخ (باشوور) — زەیتێ پاک دکەت، فتیلێن پەمبو ئامادە دکەت.
2. حەوشا ناڤین — دەست ب دوعایێ دکەت، بەر ب رۆژئاڤا.
3. مەزارا شێخ ئادی — د 366 نیشانان دا چرایان ڤێدخیت.
4. مەزارا شێخ حەسەن (باکوور) — نیشانێن بخورێ پاقژ دکەت.
5. کانیا سپی — ئاڤێ بۆ مۆرکرنێ ئامادە دکەت.
6. دارێن بەروو و زەیتوونێ — ل دەوروبەرا حەوشێ دگەریت.
قەولێ ستیا ئێس — دایکا نان و بەرەکەتێ
ئەڤ قەول ژ دەمێ زارۆکینیێ هاتیە پاراستن، و یەکەم جار ب شێوەیەکی نڤیسکی ژ لایێ شێخ عەلو خەلەف ڤە هاتە کۆمکرن و د کوڤارا لالش، ئادارا 1996 دا بەلاڤ بوو.
ب ناڤێ خودایێ پاک و دلۆڤان
سلاڤ ل ستیا ئێس، دایکا شێخادی
یا ژ نوورێ هاتی، یا ژ ئەصلێ پاکی
ئەو یا سەدسالا دوازدێ ژییا
شێخادی ل سەر چۆکێن خۆ مەزن کر
تێ گۆتن ستیا ئێس تەنورا نانی چێکریە
ژ بەر وێ یەکێ دەما دایک نان دکەن
ناڤێ وێ دئینن زمان
هەڤیر چێکری، هەر خەلاس نەبوویە
پەختی، خەلاس نەبوویە
هەردەم بەرەکەت نان چێدکر، خەلاس نەدبوو
ستیا ئێس بوویە سەمبولا نانێ مالێ
هەتا نها دبێژن “تەنوورا ستیا ئێس”
پەریا وێ ل لالش یا چارێ یە
د ناڤ حەفت پەریێن پیرۆز دا
ب ئاڤا کانیا سپی دهێتە مۆرکرن
کابانیێن بەرێ و یا نها:
1. کابانی دای سپی
2. کابانی دای چیچێ
3. کابانی دای گولێ
4. کابانی دای رندێ
5. کابانی دای قوتێ حەجی عەلی — ژ تەبەقا مریدان، ل 1885 ل گوندێ بیرستەک ل شێخان ژ دایک بوویە، سالا 1926 ئەرکێ کابانیاتی وەرگرتیە، و سالا 1969 ل لالشێ وەغەرا داوێ کریە.
6. کابانی دای شرین
7. کابانی دای محبت — بۆ دوو سالا کابانی بو و وەغەر کر .
8. کابانی دای ئیریڤان — یا نها، ناڤێ وێ ئیریڤان حجی خدر، ژ دایکبوویا 1959، خەلکا باشیک و بەحزانێ یە، ژ چینا مریدان، ل 27.09.2018 دەست ب خزمەتێ کریە.

ژێدەرێن سەرەکی
1. دیدار دگەل رێزدار پیر خەلات ئەلیاس.
2. پەرتووکا دارنامە، کامل خدێدە.
3. نەخشا لالشێ، د. بیرگول ئاچکییلدیز-شەنگول.
4. kurd-online.com — ل سەر ناڤێ دایکا شێخادی.
5. UNESCO و Wikipedia — زانیاریێن گشتی ل سەر لالش.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی