مەهدی حەسەن
3ی تەباخێ ڕۆژەکا ڕەشە د ژیانا ئێزدیان دا و هەر دێ پێ ب نالین هەتا د ساخین.
ل 3/8/2014 تیرۆرستێن دەولەتا ئیسلامی ب ناڤێ داعش ب پیلانەکا داڕێژتی یا ژناڤبرنێ هێرش کرە سەر شنگالا خۆڕاگر، ئەو ڕۆژە نەبتنێ جێنۆساید بوو، بەلکو فرمانا 74ێ بوو د دیرۆکا مللەتەکێ ڕەسەن دا.
ئەڤ گوتارە د 12 سالییا وێ فرمانێ دا، ڕێزگرتنە بۆ خوینا شەهیدان، بۆ هێسترێن دایکان، بۆ خۆڕاگریا چیایێ شنگالێ و بۆ وێ ڕاستیێ کو ڕۆناهیا ڕۆژێ هەردەم ب هێزترە ژ تاریاتیا جینۆسایدێ.
1. ڕەسەناتی و باوەری – ئێزدی کێ نە؟
ئێزدی ڕەسەنترین پێکهاتەیا ئاینی و نەتەوەیی یا کوردستانێ نە، ئاینێ ئێزدیاتی ئایینەکێ کوردی یێ ڕەسەنە و بەری ئاینێن ئاسمانی هاتیە. باوەریا وان ل سەر خودێ، تاوسی مەلەک، ڕۆژ و سروشتێ یە، چاند و زمان و فلکلۆرێ وان بەشەکێ نەڤەقەتیایە ژ چاندا کوردی.
ل شنگال، شێخان، باعەدرێ، گوندێن بنکندێ، خانک و قەباغ، باسکێ شێخ و دەوروبەران هزاران سالە پارێزەرێن ئەڤێ ئاخێ بووینە و دگەل ئاخێ بووینە ئێک.
2. دیرۆک و خەباتا هەڤبەش دگەل پارتی و ڕێبازا بارزانی
پەیوەندیا ئێزدیان دگەل بزاڤا ڕزگاریخوازا کوردی یا نوو نینە، ژ شۆڕەشا ئەیلولێ و گولانێ هەتا بەردەوامیا خەباتا پارتی دیموکراتی کوردستان، چجاتا ڕۆحانی، بابە شێخ و میرێ ئێزدیان و ئاغا و ڕیهسپی و گەنجێن ئێزدی و رەوشەنبیر و کەسایەتێن زانا و ئولی د هەمان سەنگەرێ پێشمەرگەی دا بوون.
دامەزراندنا ڕێکخراوێن ئێزدی د ناڤ پارتی دا ژ باوەریەکا قوول ب ئێکەتیا نەتەوەیی و برایەتیێ هات، نەک ژ بەر بەرژوەندیێن دەمکی، ئێزدیان پارتی وەک قەڵا پاراستنا ناسنامەیا خۆ یا کوردایەتیێ دیت.
3. قوربانی و وەفاداری
د قۆناغێن تەعریب و تەرحیلکرنێ دا، ل سالێن حەفتێیان و هەشتێیان، دەولەتا بەعس ب تایبەتی ئێزدی کرنە ئارمانج، گوندێن وان هاتنە ههرفاندن، ئەرد و مال و ملکێ وان هاتنە تالانکرن و دەستەسەرکرن، ب هزاران خێزان ب زۆری هاتنە ڤهگوهاستن بۆ کۆمەلگەهێن زۆرەملێ.
تەڤی ڤێ زولمێ ژی، پتریا جڤاکا ئێزدی هەر ل سەر ڕێبازا بارزانی مان و قوربانی دان، شەهید دان و هەڤپشکێ ئازار و ئاوارەبوونا گەلێ کورد بوون. ئەڤ وەفاداریە بوو ئەگەر کو ئێزدی هەردەم ب چاڤێن دوژمنان بێنە ئارمانج كرن.
4. فرمانا 3/8/2014 – کارەساتا سەدێ 21ێ
بێگومان ئەوا هاتیە سەرێ ئێزدیان ل 3/8/2014ێ ژ هەموو فرمانان درندەتر بوو، ب هاریکاریا دەولەتێن ئەقلیمی و هندەک خائین و خۆفرۆشێن ناڤخۆیی یێن کو برایەتی و کریڤاتیا چەندین سالا بن پێ کرن و کەفتنە بن ڕاسپاردێن ڕادیکالان، داعشێن پێخواس ژ بیابانا عەرەبی و جزیرێ و ئەفغانستانێ هاتن و شنگال گرت.
ژمارە ب تنێ نینن، هەر ژمارەیەک برینەکه:
بپێی ڤەکۆلینێن زانستی، 2.5% ئێزدییان د چەند ڕۆژان دا هاتنە کوشتن یان ڕەڤاندن، بێ سەروشوونکرن کو دوماهیک ئامارا قوربانیان دبتە 7259 کەس، ژ وان 1212 کەس هاتنە شەهیدکرن و 1615 کەس هەتا نها د دەستێ تیرۆرستێن داعش دا د گرتینە و 4132 کەس هاتینە ڕزگارکرن.
شنگال ل وێ دەمێ نزیکی 400 هزار ئێزدی لێ بوون، د ڕۆژا ئێکێ دا 40 هزار کەس ل سەر چیایێ شنگالێ ئاسێ مان و بێ ئاڤ و نان و نزیکی هزار کەسان ژ برسا و تینێتیێ گیانێ خۆ ژ دەست دان و زارۆک ژ بێ شیری مرن، ڕۆژێن سەخت و دژوار بوون، وەکی دبێژن ڕۆژا قیامەتێ بوو.
ب هزاران کچ و ژنێن ئێزدی ل سووک و قەیسەریان هاتنە فرۆتن و سڤکاتی ب ئۆلا ئێزدیاتیێ کرن.
نها ل 13 کەمپان ل کوردستانێ و ل گوند و باژێڕێن کوردستانێ 270 هزار ئاوارە هەنە، ژ وان 110 هزار کەس د ناڤ کەمپان دا د ژین و 160 هزار ژ دەرڤەی کەمپان د ژین.
هەروەسا بۆ زانین 101 گۆڕستانێن ب کۆمەل یێن قوربانیان هەنە و هێشتا هەستیکێن وان دناڤ ئاخا سار دا د بێ خودانن.
مە گوهـ لێ ببوو ژ باب و باپیرێن خۆ بەس مە نەدیت بوو و مە باوەڕ نەدکر مرۆڤێن وەسا خراب و درندە هەبن، کەسانەک هەیە ب ناڤێ اللە و ئەکبەر سەرێ کەسانێن خودێناس ب شیری ژێڤەکەت، و ئەڤ مللەتێ بەری هزارەها سالا خودێ ناسکری ب کافر ب دەنە ناسین.
ئەڤ خەلکێ بێگونەهێ شنگالێ ژبلی هەژاری و بێچارەییێ تشتەکێ دن د ژیانێ دا نەبوویە، هیڤی و ئۆمێدێن وان بتنێ ژیانەکا نۆرمال بوویە.
قەدەرێ جارەکا دن ب دەشت و چیا کەفتن، پێخواس و برسی بێ نان و ئاڤ ل بەر گەرما هاڤینێ گیانێ خۆ ژ دەست دان و ئەو ژ ئێش و دەردان خلاس بوون، بەس یێ ساخ مای کەتە بن دەرد و ئێش و ژانان.
5. خۆڕاگری و بەرخودانا مرۆڤێ ئێزدی
بێگومان خۆڕاگری و بەرخوهدانا مرۆڤێ ئێزدی بەرامبەر وان تاوانێن ب سەرێ ئێزدیان هاتین ل دیرۆکێ دا، نەخاسمە ئەڤ جینۆسایدا داعش ئەنجامدای، هونەرەکا هەرە مەزنە.
سوپاس بۆ خودێ مەزن ئەڤێ جارێ هەر زوو دەولەتا وان یا ب شەریعەت ڤە ب سەرێ واندا هاتە هەرفاندن و شکەستن و د چاڤێ هەر کەسەکی دا شەرمەزار بوون ل جیهانێ هەموویێ، ئەڤ شکەستنا داعشێ بوو جهێ دلخۆشیا هەموو دنیایێ.
6. گرنگیا پارتی و بارزانی بۆ ئێزدیان ب گشتی و شنگالێ ب تایبەت
دەما دونیا بێدەنگ بوو، پێشمەرگێ کوردستانێ و ڕێبازا بارزانی ئێکەم هێز بوون ب هانا ئێزدیان ڤە هاتین، ل 13ێ تشرینا دووێ یا 2015ێ، سەرۆک مەسعود بارزانی ب خۆ سەرپەرشتیا ئۆپەراسیۆنا ڕزگارکرنا شنگالێ کر و ڕاگەهاند “شنگال ژ دەستێ داعشێ هاتە ڕزگارکرن”.
وەکی سەرۆک وەزیران مەسرور بارزانی ژی د هەمی پەیامێن خۆ دا دووپات دکەت: “ئەم قوربانیا پێشمەرگێن قەهرەمان ب سەرکردایەتیا سەرۆک بارزانی ل شنگالێ ب ڕێز وەردگرین”.
بۆ شنگالیان، ناڤێ بارزانی و پارتی نە بتنێ حزبە، بەلکو سۆز و قەڵغانە بۆ مان و پاراستنا ناسنامێ.
7. مینحەیا سەرۆکێ حکومەتێ بۆ رزگاربوویێن ئزدی – خالا هیڤیێ
د ڤان 12 سالێن بۆری دا، حکومەتا هەرێما کوردستانێ ب سەرۆکایتیا ڕێزدار مەسرور بارزانی پێنگاڤێن گرنگ هاڤێتینە بۆ قەرەبووکرنا رزگاربوویێن دەستێ داعشێ.
ئێک ژ وان، مینحەیا تایبەت یا سەرۆکێ حکومەتێ یە بۆ کچ و ژنێن ڕزگاربووی، وەک دانپێدانەکا ڕەسمی ب قوربانیدانا وان و هاریکاریەکا مادی و مەعنەوی بۆ ژیانا وان، هەروەسا جێبەجێکرنا یاسایا ڕزگاربوویێن ئێزدی، دابینکرنا دەرفەتێن خواندنێ ل زانکۆیا ئەمریکی ل دهۆکێ، ئاڤاکرنا خانیان بۆ هندەک خێزانان، و بەردەوامیا هاریکاریا دارایی بۆ کەمپان، ئەڤە پەیامەکە کو حکومەتا کوردستانێ رزگاربووییان ژبیر ناکەت، هەتا برین سڤک نەبن.
8. بۆچی شنگال هێشتا بریندارە؟
دەستوەردان و ئاستەنگێن ڤەگەڕێانێ
خەلکێ مە یێ شنگالێ سال بۆ سالێ بێ هیڤی دبت، ئەڤە دوازدە سالن ژین و ژیارا ل کەمپێ ب خۆشتر ژ وارگەهێ خۆ دبینت، ئەڤە ژی ب خۆ کارەساتە.
ئەم ل ڤان 12 سالان چاڤەڕێ ژیانەکا خۆش و تەناهیێ بووین دا ل شنگالێ دەرباز بکەین، ئێدی دەربەدەری و ژیانا ناڤا کەمپان و کاڤلان و مقەدەر و بەلایێن دنیایێ بەسن، ژبەرکو هەر ڕۆژ دکەڤن بن پێلا بارانێ و لەهیەکێ و سڕ و سەقەما زڤستانێ و گەرما هاڤینێ و سۆتنا چادرا و قیری و گازیێن وان ل سەر کەنالێن ڕاگەهاندنێ ب بێ داوىنه.
جهێ داخێ یە هندەک گروپ و پارتێن دەست چێکری یێن داگیرکەران بووینە ڕێگر و نەهێلان خەلکێ شنگالێ ڤەگەڕنە سەر عەرد و مال و ملکێن خۆ:
• جینۆسایدا ئێزدییان ل شنگالێ 2014 و هەستکرنا بێ هیڤیبوونێ ژ پاراستنێ، هێش ترسا جینۆسایدەکا دی د دلێ خەلکێ دا مایە.
• دەستوەردانا ڕێکخراو و هێزێن سیاسی یێن دەرەکی، ب تایبەت حەشدا شەعبی و پەکەکە و حزبێن ئێزدی یێن توندرەو، ئەوان دۆزا ئێزدیان کرە کارتەکا سیاسی و بازرگانی و ڕێگری ل زڤرینا ئیدارا شەرعی کر، هەتا نها ژی ئیدارا شەرعی ڤەنەگەڕیایە شنگالێ و هێزێن بیانی دەستهەڵاتدارن.
9. دوماهی – نورا شێشمس
هیڤی و مرازێن مە ئەوە شنگالا عەگید و مێرخاس و خۆڕاگران ڤەگەڕیتە سەردەمێ دەم و بەدیلا و ئێدی شنگالی ب ئازاد و سەرفەرازی بژین.
ب ڕاستی ژیانا مرۆڤێ ئێزدی ژیانەکا پڕ ئێش و ئازار و نەخۆشیە، هندی مرۆڤ ل دیرۆکا ئێزدیان بنێڕت بتر ژ نەخۆشیێ تێدا نینە، لێ ئێزدیاتی ب هزاران سالە مایە چونکی ڕەگێ وێ د خاکێ دا کوورە.
د ڤێ هەلکەفتا 12 سالیا فرمانا ئێزدیێن شنگالێ دا، ژ خودایێ مەزن دخازین هەموو جانگۆریێن شەڕێ داعش و تایبەت یێن بەرەڤانی ژ شنگالێ کرین خودێ وان ب ڕەحمینیت و جیێ وان بەهەشت بیت و خودێ شیفایەتێ بدەتە هەر بریندارەکی، و چاڤێ هەر زارۆکەکی بێ دایک و باب ماچ دکەین و دەستێ هەر دایک و بابەکێ دلشەوتی ماچ دکەین، خودێ دگەل هەر خێزانەکا قوربانی دابیت.
هیڤیدارین ژ خودایێ مەزن هەر کچ و ژنەکا د دەستێ تیرۆرستان دا ڕزگارببن، ژبەرکو هەتا کچ و ژنێن ئێزدی ڕزگار نەبن برینێن مە ئێزدیان سڤک نابن.
جارەکا دی دبێژین: کەس هزر نەکەت ئێزدی دێ ئێنە ژناڤبرن، ڕۆژا فرمان و کۆمکوژیا مرۆڤان و ژناڤبرنا مللەتان نەمایە. ئێزدیاتی و ئێزدیخان و ناڤێ تاوسی مەلەک هەر دێ هەبیت ب سەرێ کەسانێن دلسۆزێن ئێزدیاتیێ و گەلێ کوردستانێ و بنەمالا بارزانی.
شنگال هەر دێ ئاڤەدان بیت و نورا ڕۆژێ هەر دێ ل سەر چیایێ شنگالێ بدرەوشێت.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی