تۆرا لالـش
ل ڤان رۆژان جڤاكێ مەیێ ڕەوشەنبير و كۆمهلایهتی ب شانازیڤە يادا ٣٣ سالیيا دامهزراندنا بنگههێ لالش يێ رەوشەنبيری و كۆمهلايەتی ل بیر دئینن.
ئهڤ ناڤهندە ل ١٢گولانا ١٩٩٣ێ ل باژێرێ دهۆكێ هاتە دامهزراندن، تەنێ دەزگەهەكی ئاسايی نهبوو، بەلكو وەرچەرخانەكا مێژوويي بوو د بزاڤا رەوشەنبيريا كوردی و ئێزدی دا و سهنگەرەكی بهێز بۆ پاراستنا ناسنامە و كةلتوورێ رەسەن هاتە ناسين.
پشتی ڕاپەرینا سالا ١٩٩١ێ و دروستبوونا قەوارەیێ هەرێما کوردستانێ، پێدڤییەکا مەزن ب ناڤەندەکا فەرمی هەبوو کو نوونەراتیا دەنگێ ئێزدیان د بوارێ کەلتووری و رەوشەنبیری دا بکەت، بنگەهێ لالش ل ژێر درۆشمێ “لالش کانیەکا زەلالە، د هوورته د روبارێ ڕهوشهنبیرییا کوردی دا” هاتە دامەزراندن، داکو ببتە سیبەرەک بۆ هەموو رەوشەنبیر و نڤیسەرێن خودان پەیامەکا نشتیمانی و مرۆڤایەتی.
ئێک ژ مەزنترین دەستکەفتێن بنگەهێ لالش د ماوێ ٣٣ سالێن دەربازبووی دا، کارکرن بوو ل سەر پشکێن مێژوو و فۆلکلۆرێ ئێزدیان، ژبەر کو ئایین و کەلتوورێ ئێزدیان ب شێوەیەکێ “زارەکی” ژ نەوەیەکی بۆ نەوەیێ دی دهاتە ڤەگوهاستن، مەترسیا ژناڤچوونێ ل سەر هەبوو؛ لێ بنگەهی ب رێکا گۆڤارا لالش — کو نوکە بوویە ژێدەرەکێ ئەکادیمی یێ جیهانی بۆ ڤەکۆلەران — و ب نڤیسین و دۆکیۆمێنتکرن و چاپکرنا ب سەدان پەرتووکێن مێژوویی و ئایینی، ئەڤ کەلتوورە پاراست.
هەروەسان بنگەهی هەماهەنگی دگەل زانکۆیان کرییە بۆ پشتەڤانیکرنا قوتابیێن ماستەر و دکتۆرایێ د ڤەکۆلینێن تایبەت ب ئێزدیاتیێ دا.
د ناڤ جڤاکێ کوردستانێ دا، بنگەهێ لالش نموونەکا جوان یا پێکڤەژیانێ نیشان دایە، ئەڤ بنگەهە نە تەنێ بۆ ئێزدیانە، بەلکو دەرگەهێ وی بۆ هەموو نڤیسەر و رەوشەنبیرێن کورد ب گشتی ڤەکری بوویه، د قەیرانێن مەزن دا، ب تایبەت پشتی کارەساتا شنگالێ ل سالا ٢٠١٤ێ، بنگەهی رۆلەکێ مرۆڤایەتی و کۆمەلایەتی یێ کاریگەر گێرا د گههاندنا دەنگێ مەزلوومیا ئێزدیان بۆ جیهانێ و پشتەڤانیکرنا ئاوارەیان.
د ڤان سالێن دووماهیێ دا، بنگەهێ لالش شیایە ببتە پرەک د ناڤبەرا رەوشەنبیرێن نفشێن كهڤن و گەنجێن خودان شیان، ب ڤەکرنا خۆلێن جودا جودا د بوارێن زمان، کۆمپیوتەر و رەوشەنبیری دا، بنگەهی شیایە گەنجان پتر ب کەلتوورێ وان ڤە گرێ بدەت دا کو ئەڤ کەلەپوورە نەهێتە ژبیرکرن. وەک ناڤەندەکا نڤیسینێ، بنگەهێ لالش ب رێکا گۆڤار و بەلاڤۆکێن خۆ، پارێزگاری ل رەسەناتیا پەیڤ و زارێ بادینی کریە؛ د دەمەکی دا کو تەکنەلۆژیا و زمانێن بیانی کارتێکرنێ ل زمانێ مە دکەن، لالش وەک پشتەڤانەکێ بهێز یێ زمانێ کوردی مایە.
بنگەهێ لالش شیایە پەیوەندیێن باش دگەل کۆنسۆلخانە و رێکخراوێن نێڤدەولەتی دروست بکەت. ب ڤێ یەکێ، کێشە و ئێش و ئازارێن ئێزدیان و رەوشا وان یا کەلتووری گەهاندینە ناڤەندێن بڕیارێ ل دەرڤەی وەلاتی، ب تایبەت د ناساندنا “جینۆسایدا ئێزدیان” دا.
دەمێ مرۆڤ بەحسێ مێژوو و گەشەکرنا بنکەهێ لالش دکەت، مەحالە ناڤێ هەردوو کەسایەتیێن مەزن و خودان شوونتبل، (پیر خدر سلێمان) و (شێخ شامۆ)، نەیێتە زمان. ئەڤ هەردوو زەلامە کۆڵەکێن سەرەکی یێن ڤێ قوتابخانا رەوشەنبیری بوون و هەر ئێک ژ وان ب رەنگەکێ تایبەت خزمەتا ناسنامە و کەلتوورێ ئێزدیاتیێ کریە.
پیر خدر سلێمان (خودێ ژێ رازی بیت)، وەک ئەندازیارێ رەوشەنبیری و مێژوونڤیس، ئێک ژ دامەزرێنەرێن سەرەکی یێن بنکەهێ لالش و یەکەم سەرۆکێ دەستەیا بلند یا بنکەهی دهێتە ناسین.
وی ژیانا خۆ بۆ کۆمکرن و دۆکیۆمێنتکرنا قەول، بەیت و تێکستێن ئایینی یێن ئێزدیان تەرخان کر، پێش وی، مەترسیەکا مەزن ل سەر ڤان تێکستان هەبوو کو ژ ناڤ بچن، لێ وی ب رێکا پەرتووک و ڤەکۆلینێن خۆ، ئەڤ کەلەپوورە ژ فۆلکلۆرێ زارەکی گوهۆڕی بۆ سەر کاغەزێ. پیر خدر باوەری ب وێ یەکێ هەبوو کو رەوشەنبیری کلیلا مان و بەردەوامیێ یە؛ لەوما وی بنکەهێ لالش کرە ناڤەندەکا ئەکادیمی کو نەک تەنێ ئێزدی، بەلکو هەمی رۆژهەڵاتناس و ڤەکۆلەرێن جیهانی قەستا بکەن.
ژ لایەکێ دی ڤە، شێخ شامۆ (خودێ ژێ رازی بیت)، خەمخۆرێ گەنجان و دەنگێ نشتیمانی بوو. وی وەک سەرۆکێ دەستەیا بلند یا بنکەهێ لالش بۆ ماوەیەکێ درێژ، شیای شیانێن بنکەهی بگەهینیتە ئاستەکێ بلندتر.
د سەردەمێ وی دا، بنگەهێ لالش گەهشتە گۆپیتکا چالاکیێن خۆ، وی گرنگیەکا ئێکجار مەزن ب گەنجان و قوتابیێن ئێزدی ددا و دەرگەهێ بنکەهی بۆ هەمیان ڤەکربوو. شێخ شامۆ شیا وەک ئەندامێ پەرلەمانێ کوردستانێ و سەرۆکێ بنکەهی، بەرگریێ ل مافێن ئێزدیان بکەت و دەنگێ وان بگەهینیتە ناڤەندێن بڕیارێ. وی باوەری ب پێکگۆڕکێ و پێکڤەژیانێ هەبوو و هەردەم جەخت ل سەر وێ یەکێ دکر کو ئێزدیاتی پشکەکا رەسەن و نەڤەقتیایە ژ مللەتێ کورد.
ناڤێ بنگەهێ لالش ب ناڤێ خەمخۆرێن وەک پیر خدر سلێمان و شێخ شامۆ ڤە گرێدایە. ئەڤ هەردوو کەسایەتییە نە تەنێ رێڤەبەر بوون، بەلکو دو مامۆستایێن مەزن بوون کو رێکا پاراستنا کلتوور و ناسنامەیێ نیشانی نەوەیێن نوی دان.
ئەڤرۆ پشتی ٣٣ سالان، پێدڤییە پشتەڤانیا ڤی بنگەهی پتر بهێتە کرن، داکو بشێت ب تەکنۆلۆژیایا نوو و ب زمانێن جیهانی (ئینگلیزی و فەرەنسی) رەسەناتیا کەلتوورێ مە یێ دەولەمەند ب ناسینیت. لالش تەنێ ئاڤاهی نینە، بەلکو ناسنامەیا مللەتەکی یە کو د ڤێ مێژووا تژی ب تەحدی دا، هێشتا وەک چیایێ شنگالێ یێ بلند و وەک قۆبێن لالش یێ پڕی نوورە.
ب ڤێ هەلکەفتێ، پیرۆزباهیێ ل هەموو ئەندام و دەستەیا بلند یا بنگەهێ لالش و هەموو رەوشەنبیران دکەین، هیڤیا مە ئەوە کو هەموو دەمان لالش مینا کانیەکا زانینێ ب مینیت.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی