ژن و ئیرادە
سیهام عبدالله
هێز و شیانێن هەر مروڤەکێ گرێدای ئیرادەیا مرۆڤی ب خوە نە، دیارە ئیرادە ژی بساناهی نەهاتیە و ب کارکرنا هزر و بیرین مرۆڤی ڤە گرێدایە، بێگومان ئیرادەیا هەمی مرۆڤان نە وەکی ئـێـکە لەورە هندەک مرۆڤ بێ ئیرادە و هندەک ژی بخودان ئیرادە دئێنە ناسین.
وی دەمی ئیرادا مروڤان دیار دبیت دەما مرۆڤ بسەر هەمی تەنگاڤیێن و ڕێگریاندا بسەر دکەڤیت و ئارمانجێن خوە ب دەست ڤە دئینت، بێگومان هەر کارەک ئەم ئەنجامددین واتە نە ئەوە کو ئەم خودان ئیرادەنە و پێدڤییە بزانین هێزا ئیرادێ ژ سروشتی نەهاتیە بەلکو دەرئەنجامێ لێزانین و دەست نیشان کرنا ئارمانجێ و بریاردانا راست و دروستە.
ئەڤە بتنێ کورتیەک بۆ لسەر ئیرادا مروڤان، من دڤێت د بابەتێ خوەدا پتر بەحسێ ئیرادا ژنا کورد بکەم و ئاستێ نها ژنا کورد تێدا دژیت ژبەرکو هەمی ب ئیرادە و بریارێن ژنێ ڤە گرێدایە .
بو نمونە ئەگەر ئەم بـێین بەرێ خوە بدەین ژنێن کورد ل هەر چار پارچەیێن کوردستانێ ئەم دێ بینن هنەک جیاوازی هەنە ل ناڤبەرا ئیرادەییا ژنان، دێ ل ڤێرێ نمونەیا ژنێن باکۆر و باشوور ئینم، ل باشوورێ کوردستانێ هەرێمەکا سەربەخوە دروستبویە ئەو هەرێمە ب ئیرادە و ڤیانا مە ب دەست ڤە هاتیە و ژنـێن باشوور دگەلەک بیاڤێن ڤێ هەرێمێ دا ڕۆڵێ خۆ دگێڕن و بشێوەیێ شکلی هەتا گەهشتینە جهێن بریار دانێ و جهێ دلخوەشیێ یە ژن گەهشتیە جهێن هەستیار، لێ پرسیار ئەوە ئەو ژنە چەند خودان ئیرادەییا خوەنە و چەند دکارن بریاران بدەن، چونکە هەمیشە ئەم دبینن مێرێ کورد ژ بلی مالێ ل جهێن هەستیار ژی وەک جهێن کو چارەنڤیسێ خەلکەکێ د دەستدانە بریارێ ددەن، لەوڕە وەها دئـێـتـە دیتن ژنێن باشوور بتنێ وەک ناڤ ئەو پلە و پایە وەرگرتبن .
ئەز باوەر دکم نمۆنەیەک دێ ڤی بابەتی دەوڵەمەندتر کەت، بەرییا هەیامەکێ هنەک ژنێن باکوورێ کوردستانێ سەردانا باژارێ دهوکێ کرن کو ژ ئاستێ هەڤسەروکێن شارەداریان و ئەندامێن مەجلسان و رێڤەبەرا مەجلسا ژنان پێک هاتبوون وان بەحسا کارێ خوە کرن و هندەک میناک ئینان کو وان رێ نەدایە شارەداریێ مافێ ژنان بخون وەک د شارەداریێ و مەجلسا والیێ دا ژن دگەل مێران وەک هەڤن ئانکو ٥٠ ب ٥٠ و دەربارەی هەر بریارەکێ ئەو بەشدارن و خوەدی بریارێن خوەنە و هنەک جاران بریارێن ژنان بسەر واندا زال دبن، نمونەیەکا خوە ئینان کو ئاڤاهەیەک دهات دروست کرن و د پرۆژەییا وێ ئاڤاهیێ دا هزر ل ژنان و بتایبەت دایکان نەهاتبوو کرن کو جهێ شیردانا زارۆکی یان ڤەحەواندانا زارۆکی نە هاتبوو دیارکرن، ژنێن ل شارەداریێ ئەو پرۆژە راوەستاندن و ب ئیرادەیا خوە نەهێلان پرۆژە تەمام بیت تا وان داخازیێن خوە ب جی ئیناین دوێ پرۆژێ دا .
نمونەیێن ڤان خانمان زەحڤن و ددیروکێ دا گەلەک میناک هەنە کو هنەک ژ ژنان د میژویێ دا هەتا نها جهێ دەستێ وان دیارە و ناڤێ وان مانە لسەر وان کارین ئەنجامداین.
هندەک ژنان جیهان گوهورینە ژبەرکو بهزترین و چالاکترین و زیرەکترین ژن بوون دسیاسەتێ دا و مەزنترین وەلاتێن جیهانێ بریڤە برنە وەک خانما فیکتۆریا شاژنا بەریتانیا کو ٦٣ سالان حوکمرانی یا وی وەلاتی کریە و دبێژن سەردەمێ وێ سەردەمێ فیکتۆرییا چونکە وێ خانمی پێنگاڤێن مەزن د بوارێن پیشەسازی و ئابووریدا ئاڤێتن.
ئیلنور رۆزفێلت هەڤژینا سەروکێ ئەمریکا فرانکلین رۆزفێلت کو دگوتاربێژیێ و پاراستن و بەرەڤانیکرنا مافین مروڤی دا گەلەک زیرەک و چالاک بۆ و ئـێـک ژ وان کەسانە کو د راگەهاندنا مافێ مرۆڤی یا جیهانی دا دەست هەبوویە.
مارگریت تاچـەر دهێتە ناسکرن ب ژنا ئاسنی ١١ سالان سەرۆک وەزیرا بریتانیا بوویە و دبێژن وێ خانمێ دسەردەمێ خوە دا سیاسەتا بەریتانیا بتەمامی ژئالیی ئابووری و جڤاکی ڤە گوهوری.
دایکا ترێزا د ناڤبەرا سالێن ١٩١٠ بۆ ١٩٩٧دا ژیایـە و ب کارێن خوە یێن خێر خوازی هاتییە ناسکرن و خەلاتێ نۆبڵ یێ ئاشتیێ وەرگرتییە.
گەلەک نمونەیێن دی یین ژنێن خودان ئیرادە و بریار و سەربوور هەنە کو چێدبیت دڤی بابەتی دا نەشێم هەمییان بەحس بکەم، بەلێ دێ دوو نمونەیین دی ئینم وەک ماری کوری یەکەم ژنە خەلاتێ نۆبڵ د فیزایی دا وەرگرتییە، گولدا مایر ژنەکا ماموستا بۆ و ب نفش جوهییە و دبێژن ژنەکا بـهزو زیرەک بۆ، دگەلەک بواراندا کارکریە، ژبلی بازرگانیێ، وەزیرا کاری و وەزیرا دەرڤە و پاشان سەروکا وەزیرێن ئیسرائیل بوویە، ئەڤ خانمە هندا زیرەک بۆ کو هەمی وەلاتێن عەرەبی ژ بریارین وێ دترسان.
ئیرۆ هەر تشت لبەردەستێ خانمانە کو خوە پتر پێبگەهینن و خودان ئیرادا خوە بن و بگەهن لوتکەییا جهێن بریاردانێ و بریاران دەر بکەن، بەلێ جهێ داخێ یە بزاڤێن مە ژنێن ڤی سەردەمی گەلەک لاوازن ب تنێ ئەم ماینە ب تشتین لاوەکی و شکلی ڤە .
باشە بۆچی ئەم دمینن ل هیڤیا بریارێن زەلامان تەنانەت ئەگەر ئەو بریار ب ژیانا ژنان ژی ڤە گرێدای بیت، بێی کو ئەم ژی بەشدار بین و هەوڵ بدین مافێن ژنان پاراستی بـن؟
مانە ئەم ژن بخوە سوچبارن و ئەم خوە لاوز دبینن و کێم تر ژزەلامان
تە ئەو هەمی هیز وشیان و شارەزای وهزر و بیر هەنە ژنا کورد، بوچی نە خودان بریار بی؟
ئیرۆ جڤاکێن پێشکەتی بەری ئاڤاکرنا مالێ ژنان ئاڤا دکەن چونکە ئاڤاکرنا ژنەکێ ب دروستی ئاڤاکرنا جڤاکەکێ یە ب شێوەیەکێ تەندروست.
ئهڤ گۆتاره ل مالپهرێ وار ميديا،ل رێككهفتى 19/6/2016 بهلاڤ بوويه.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی