تۆرا لالش
مەهێن سالێ د کەلتوورێ کوردی دا نە بتنێ دەمژمێرەک نینن، بەلکو بەشەکه ژ ژیانا رۆژانە، ژ کارێ زەڤی و رەزان، ژ باوەری و ژ بیرا گەلینە، ژ وان مەهانه، چریا دوێ جهەکێ تایبەت هەیە، ژبەر کو ئەو دکەڤیتە دوماهیکا پایزێ و دەستپێکا زڤستانێ.
ب کورتی:
چریا دوێ = چریا پاشی = مجدار.
١- ناڤێ چریا دویێ د بێژنێ مجدارە؟
ناڤێ «مجدار» ژ «مژ» یێ هاتیە.
• مژ = ئەو تەم و ئەورێ سپیێ کو د پایزێ دا ب سەر زەڤی و چیایان دکەڤت
• مجدار = مەها مژێ
ئانکو ئەو مەهە کو تێدا:
• مژ زێدە دبت
• هەوا سار دبت
• رۆژ کورت دبت
• باران و سەرما دەست پێ دکەت
لەوما کال و پیران دگۆتن:
«مژدار هات، مژ و سەرما هاتن.»
٢- چریا دویێ کەنگی دەست پێ دکەت؟
د ناڤ گەلێ مە دا، ب تایبەتی ل دەڤەرا بەهدینان، مەهــ ب ناڤێن شەرقی / سوریانی تێن ناسین، نە ب ناڤێن کوردی یێن فەرمی یێن نەورۆزێ.
ل گۆر حسابا شەرقی:
١٤ی مژدارێ دبتە رۆژا ئێکێ ژ چریا دویێ.
ئەگەرێ وێ ئەڤە کو د سالناما گەلەری یا شەرقی دا مەهـ ١٣ رۆژان ژ سالناما میلادی/گریگۆری پاشترن.
لێ د ئاخفتنا رۆژانە یا گەل دا، ب تایبەتی ل گوندان، کەس نابێژت «گەڵاڕێزان»، دبێژن «چریا پێشی» و «چریا دویێ».
د وێ حەسابێ دا چریا دویێ مەها ١١ێ یا سالێ یە ب حسابا زاینی، و د هەمان دەم دا مەها دویێ یا پایزێ یە ب حسابا گەلەری.
٣- ژ قەولێ مەها ل سەر چریا ئێکێ و دویێ
ئەڤ مەهـ د خەلاتکرینە ل نک خودێ تەعالا و ب میرێن سالێ د هێنە ناسین، د کامل و تەمامن، وەک ژ قەولێ مەها ل سەر چریا ئێکێ و دویێ دبێژن، ئەو تژی ناز و نعمەتن:
ئەم دو مەهن، ناڤێ مە چری یە
ژ جەم پادشاهی د خەلات کری
ل مە دکەڤن ناز و نعمەت و تری
ئەم دوو مەهن کامل و تەمام
ل مە دکەڤن ناز و نعمەت و تام
گۆت: پایز میرە، هەر یازدە مەهێن دی د بن خولام
دیسا ژ قەولێ مەها دیار دبت و دبێژن:
هەر بۆ زانین چریەک دکەڤیتە وەرزێ پایزێ
و چریا دویێ دکەڤتە زڤستانێ
دێ ژ پایزێ دەیین ئوسفەتێ
یە تژیە ژ خێرێ ژ نازێ ژ نعمەتێ
ژێ تێت بێهنا جنەتێ
ئەڤ قەولە نیشان ددەن کو چری د چاڤێ گەل دا نە مەها خەم و سەرمایێ یە ب تنێ، بەلکو مەها خێر و بەرەکەت، ناز و نعمەتێ یە.
٤- گۆتنێن چریا کوردەواری
ئەڤ گۆتن د دەڤێ گەل دا نە، ژ بۆ راڤەکرنا سەرما، تاریبوونا رۆژێ و ئامادەکاریا زڤستانێ:
• «چری هات، زڤستان ل بەر دەری یە.»
• «چریا پێشی پەل، چریا پاشی سەرما و بەفر.»
• «چری چۆ، پایز چۆ.»
• «کی د چریێ دا خۆ گەرم نەکەت، د چلەێ دا دجەمدت.»
• «د چریێ دا رۆژ کورت دبت، شەڤ درێژ دبت.»
• «چری مەها خەمباری یە، لێ مەها بەرەکەتێ یە ژی.»
واتەیا وان: ئێدی هاڤین قەدی یه، کارێ زەڤی و رەزان کێم دبت، مرۆڤ ڤەدگەرت مالێ، خۆ ئامادە دکەت ژ بۆ سەرما گران.
٥- ئێزدی چ دبێژن؟
د ناڤ ئێزدیان دا ژی هەمان مەهـ تێن بکارئینان، ژبەر کو سالناما شەرقی د ناڤ هەموو گەلێن هەرێمێ دا بەلاڤ بوویە.
ل شنگال و دەڤەرێن ئێزدیان ب گشتی، چریا دویێ ب تایبەتی وەکی مەها داوى یا ئامادەکاریا زڤستانێ تێ دیتن:
• مال تێن پاقژکرن، دار و سوتەمەنی تێ کۆمکرن.
• دانێ زڤستانێ تێ ئامادەکرن: گەنم، نیسک، ساڤار، ترشی.
• شەڤێن درێژ دبن شەڤێن چیرۆک، ستران و جڤاتێ.
د باوەریا ئێزدیان دا پایز ب گشتی دەما رێز و حورمەتێ یە: مرۆڤ زێدەتر دچت سەر گۆڕان، دوعا دکەت، خێرێ بەلاڤ دکەت، و خۆ ژ زڤستانا سار رە ئامادە دکەت.
گۆتنەکا کو ل جەم ئێزدیان ژی تێ بیهستن:
«پایز چوو، ئەم کەتن ناڤا سەرما و تاریاتیێ، لێ دلێ مە ب هەڤ گەرمە.»
٦- سەقا و خۆشیا وێ، ژبەر کو دبتە دوماهییا پایزێ
چریا دویێ خۆشە، ژبەر کو ئەو پرا د ناڤبەرا پایز و زڤستانێ دا یە:
• رۆژ کورت، شەڤ درێژ دبن.
• باران زێدە دبت، جاران بەفرا ئێكێ دکەڤت.
• بێهنا ئاخا شل، دوومانا ئۆجاخێ، بێهنا نانێ تەندوورێ.
• مرۆڤ ئێدی ل دەرڤە نامینت، ڤەدگەرت ناڤا مالێ.
خۆشیا وێ د گەرماهیا مالێ دا یە: جڤاتا ل دۆر سۆپێ، چای، چیرۆکێن داپیر و باپیران، دەنگێ بارانێ ل سەر پەنجەرێ.
٧- شەڤێن پایزی
شەڤێن چریا دویێ ل کوردستانێ ناڤدارن:
• شەڤ زوو دادکەڤت، سەعات ٥-٦ ئێڤارێ تاری دبت.
• ستێرک زوو دەردکەڤن، هەوا زەلال دبت.
• ل گوندان دەنگێ کوچکان، دەنگێ بارانێ، دەنگێ ئۆجاخێ.
• ل باژاران: مەشەکا کورت یا ئێڤاری، پاشی ڤەگەرا مالێ، فیلم، چای، خواندن.
کال و پیران دگۆتن:
«شەڤا پایزێ درێژە، لێ ژ بۆ مرۆڤێ وەستیایی دەرمانە.»
٨- خوارن و ڤەخوارن
د چریا دویێ دا خوارن دبن خوارنێن گەرم و گران، یێن زڤستانێ:
خوارن:
• شلە / شیڤا نیسکێ – یا هەری ناڤداره ل پایزێ
• کفتک، کووبە، دۆلمە
• فاسۆلی، نیسک، ساڤار، بریانی
• شۆربا گەنم و ساڤارێ
• ترشی – ترشیا کەلەم، خیار، بیبەرێ
• قەشیر و ماستاو
• نانێ تەندوورێ، پەنیرێ گوندان، روونێ نیڤشکی
• سێڤ، هنار، تری، گووز، بەهیڤ – فێکیێن داویا پایزێ
ڤەخوارن:
• چای – یا سەرەکی، ب تایبەتی چایا دارچین و کاکولەی
• قەهوەیا کوردی / قەهوەیا ترکی
• شەربەتا گەرم یا سێڤ و هنارێ
• شیرێ گەرم
• ئاڤا گەرم ب هنگڤ و لیمۆنێ
گۆتنەکا گەلەری دبێژیت:
«د چریێ دا شیڤا گەرم، دل گەرم دکەت.»
ئەنجام
ب کورتی: چریا دویێ نە ب ته‌نێ مەهەکە، ئەو داوییا پایزێ، دەستپێکا سەرما، و ڤەگەرا مرۆڤ بۆ ناڤا مال و جڤاتا خۆ یە، ئەو مەها خێر و بەرەکەتێ یە، مەها ئامادەکاریێ یە، و مەها وێ یە کو مرۆڤ ژ نوی گەرماهیا مال، جڤات و بیرا گەلەری دبینت.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی