بیرەوەریا (115) سالیا ژدایكبوونا بابێ روحی ونەتەوەیی مستەفا بارزانیێ نەمر
مەهدی حەسەن موراد
بارزانیێ نەمر ل رۆژا(14/3/1903)مالەكا ئاڤا و خانەدان ژ شێرە ژنا پاك و هێژا و بنەمالەكا دیندار و ئاشتیخواز ژدایكبوویە ل گوندێ بارزان ،لبەر سینگێ دیا عەزیز ل زیندانا دیاربەكر بوو مێڤان (9) هەیڤێ چاڤێن خۆ ڤەكرن ، د سێ سالیا خۆ دا دكەفتە زیندانێ دا دگەل دەیكا خۆ ل مووسل ژ ڤێدەرێ ب مالباتا خۆ هاتە سرگوون ( نەفی – مشەخت) كرن مالباتا وی شاندن كەركووك و دورا سلێمانیێ،دیسا ل تەمەنێ (12) سالیێ ل باژارێ مووسلێ كەكێ خۆ یێ مێرخاس و شۆرەشگێرێ ب ناڤ و دەنگ شێخ عەبدولسلام ب سێدارا ئوسمانیان ڤە ب چاڤێن خۆ دیت، ئەڤ روودان و پێشهاتێن ل وی سەردەمی هاتین و دناڤ روودانا مەزن بوو لسەر دەستێ برایێن خۆ شێخ عبدولسلام و شێخ ئەحمەد بارزانی وبنەمالا وانا شۆرەشگێر مەزن دبت ، دئێتە پەروەردەكرن ب هەستەكی كورد پەروەری و دبتە ئێك ژ سیاسەتڤان و قەهرەمانێن مللەتێ كورد، كو ب تمامیا ژیانا خۆ د خەبات و خزمەتا مللەتێ كورد دا تەرخانكربوو هەردەم دوژمنێ كورد ترسەكا مەزن د دلی دابوو ژ ئەگەرێ هەبوونا مەلا مستەفای ئەو بەرهەم و دەستكەفتێن ئیرۆ مللەتێ كورد ب دەست ڤە ئینایی ژ بەرهەمێن خەباتا مەلا مستەفایە ،چنكو بارزانیێ نەمر بناغەیێن دروستبوونا دەولەتا كوردی دانابوون كو ئەم كورد هەموو چاڤەرێ وێ دروستبوونێ نە.
شێخ عەبدولسەلام بارزانی باپیرێ مەلا مستەفا بارزانی ل سالا(1872)چۆیە بەر دلۆڤانیا خودێ و كورێ وی شێخ مەحەمەد بوویە سەرۆك هۆزا بارزان مەلا مستەفا بارزانی یێ پێنجێ یە و یێ داویێ یە ژ كورێن شێخ مەحەمەد ( شێخ عبدولسلام – شێخ ئەحمد – محمەد سەدیق – بابۆ – مەلا مستەفا ) ل سالا (1917-1919)شێخ ئەحمەدێ بارزانی برایێ وی یێ مەزن دگەل شێخ عبدولرحمان شرناخی دا ب كاروبارێن شۆرەشێ د هنێرتە كوردستانا توركیا ل وێرێ چاڤێ وی ب شێخ عبدولقەهارێ نەهری و شێخ سەعیدێ پیران دكەڤت ل سالا(1919)ب فەرمانا شێخ ئەحمەدێ بارزانی ب سەرۆكاتیا هێزەكێ دچتە هەوارا شێخ مەحمودێ نەمر و شۆرەشێ دژی ئینگلیزا دكت ،هەروەسا ل سالا (1920-1921 )دچتە هەوارا( ئەنداریك پاشایێ) ئەرمەنا ل توركیا و هەروەسا ل رێككەفتی (12/9/1931)ل راپەرینا ئێكێ یا بارزان ب سەركردایەتیا بارزانیێ نەمر دشەرێ بەرقی بەگ دا بتنێ (80)بارزانیان كارین سوپایێ دوژمنی بشكینن و زیانا(126)كوشتیێن دوژمنی بەرامبەر (5)جانگۆریێن سوپایێ بارزانی ل رێككەفتی(22/6/1933)حكوومەتا توركیا شێخ ئەحمەدێ بارزانی دەستەسەر دكت و رادەستی حكوومەتا عێراقێ دكت و بارزانیێ نەمر و دگەل خێزانێن بارزانی ب هاریكاریا برا كوردێن توركیا خۆ دەرباز دكت و ڤەدگەرتە دەڤەرا بارزان حكوومەتا عێراقێ ناچاردبت ل تەباخا سالا( 1933) شێخ ئەحمەدێ بارزانی ئازاد دكت و ڤەدگوهێزنە دەڤەرا بارزان ل ناڤەراستا سالا (1936)بۆ دانوستاندنێ دچتە مووسل،لێ مخابن ل وێدەرێ دئێتە گرتن ژلایێ موتەسەرفێ مووسل و دەرمانی دەنێ وەكی موعجیزەیەك ژ مرنێ رزگار دبت پشتی دوو حەفتیان د نەهشیاریێ دا هەر داویا وێ سالێ دا ئەو و برایێ وی یێ مەزن شێخ ئەحمەەد و دگەل چەندەها خێزانێن بارزانیان هاتنە ڤەگوهاستن بۆ باژێرێ بەغدا و باژارێن دیتر، ل رێككەفتی(12/7/1943)بارزانیێ نەمر پشتی چەندین سال دەربەدەری و دەست ب سەرداگرتن ب هاریكاریا پارتا هیوا و چەند كەسەكێن نشتیمانپەروەر ل سلێمانیێ دەربازدبت و دگەهتە دەڤەرا شنۆ ل كوردستانا ئیرانێ هەردوو حكوومەتێن عێراق و ئیرانێ ب كوژمێ (50000) دیناران خەلات ددەن بۆ وی كەسێ بارزانی دكوژت بەلێ بارزانی ل رێككەفتی(28/7/1943)ڤەدگەرتە بارزان د دەمێ دوو هەیڤادا پتری دوو هەزار پێشمەرگەیان لێ خرڤەدبن و ل سالا (1943-1945)شۆرەشا بارزان دەست پێ دكت و دوێ شۆرەشێ دا چەندین داستانێن قەهرەمانانە تۆمار دكن،ژ گرنگترین شەران:شەرێ بناڤ ودەنگێ شانەدەر ل (2/10/1943)شەرێ خێروزوك ل (12/10/1943)شەرێ گورەتو ل (6/11/1943)شەرێ مەزنە ل (10/11/1943) ل رێككەفتی (29/11/1943)دانوستاندن دگەل حكوومەتێ دەستپێكرن (15/1/1945) لژنا ئازادی پێكئینا و ل رێككەفتی (28/5/1945)شەر دەست پێ دكەتەڤە و ل رێككەفتی(5/9/1945) شەرێ مەیدان موریك دەست پێ دكت و دڤی شەری دا بەرامبەر پێنج جانگۆریێن سوپایێ بارزانی (80)ئێخسیر و(480)كوشتیێن سوپایێ حكوومەتێ ل (10/11/1945)خۆ ڤەكێشا بۆ كوردستانا ئیرانێ و ل سالا(1946) بارزانیێ نەمر دگەل چەند پێشمەرگەیان چۆنە پال كۆمارا مەهاباد بارزانی رۆلەكێ گرنگ و كاریگەر دبینت دپێشڤەچۆنا كۆمارێ دا و پێشەوا قازی ب پلا جەنەرالێ كۆمارێ پلەدار دكت،بەلێ مخابن ڤێ كۆمارێ تەمەنەكی كورت بر و قازی مەحەمەد ل پێش بەرێ سەرۆكێ هەیێەتا دادگەها مەهابادێ ژ وانرا دبێژت :مەلا مستەفا بارزانی ئۆمێدا مللەتێ كوردە و من ئالا كوردستانێ تەسلیمی وی كر و ئەوێ ڤێ ئالایا پیرۆز ب پارێزن ، هەیا كو رۆژا رزگاریا كوردستانێ بێ و لسەر هەموو چیایێن كوردستانێ بلند بكە ، د هەر وێ سالێ دا پارتی دیموكراتی كوردستان هاتە دامەزراندن لسەر دەستێ بارزانیێ نەمر كو نائۆمێدیەكا مەزن كەفتبوو د دلێ مرۆڤێ كورد دا،ژبەركو زنجیرەكا شۆرەش و سەرهلدانێن كوردی ئێك لدووڤ ئێكێ شكەستبوون پارتی هاتە دامەزراندن لسەر بنەمایێ شۆرەشگێری یێ مالا بارزان و سەربۆرێن شۆرەشێن كوردی بۆ رزگاركرنا مللەتێ كورد و ئازادیا مرۆڤێ كورد و هەموو تەخ و چینێن كوردستانێ ب ئایین و نەتەوە ڤە جیێ خۆ دناڤ دا ببینن و پێكڤە خەباتێ بكن هەر ژ زاخۆ تا خانەقین ل پێ ناڤێ كوردستانێ ، ژبەر رۆلێ مەلا مستەفا د بزاڤا ئازادیخوازا گەلێ كوردی دا و دادپەروەری هەستێ وی یێ كوردی دا د نەه كۆنگرەیان دا بارزانیێ نەمر سەرۆكاتیا پارتی دیمۆكراتی كوردستان دكت.
ل( 29/4/1946)شەرێ قاراوا ل دەڤەرا سەقز بۆ بەرەڤانیكرن ژ كۆمارا مەهاباد دەستپێكر و دڤی شەری دا (80)سەربازو ئەفسەرێن ئیرانێ هاتنە كوشتن و هندەك هاتنە ئێخسیركرن بێی كو چ زیان ب پێشمەرگەیێن بارزانی بكەڤت و ل (16/8/1946)شەرێ مل قەرێن یان مامە شای دەستپێكر و ل هەفتیا ئێكێ یا هەیڤا سێ (1937)شەرێ نەلوس دەستپێكر و ل (13/3/1947)شەرێ شنۆ و رەخەدە دەستپێكر و ل (24/3/1947) شەرێ قارنە دەستپێكر و ل (25/3/1947)شەرێ هەڤرس دەستپێكر و ل (3/4/1947)شەرێ نێرگێ روودا كو دڤی شەری دا بارزانی ب برینەكا سڤك بریندار بوو ل( 19/4/1947)جارەكا دی بارزانی ڤەدگەرتە ئاخا عێراقێ ل (27/5/1947)جارەكا دی دچتە گوندێ جێرمێ ل كوردستانا ئیرانێ ل (11/6/1947)شەرێ چیایێ زوزك و دەشتا ماكو دەست پێ دكت،ئەڤ شەرە سێ رۆژ و سێ شەڤا ڤەدكێشت بێ سەكناندن و دڤی شەری دا ئیرانێ تۆپ و فرۆكە و تانك بكاردئینان كو بەری هنگی ئیرانێ خۆ بۆ ڤی شەری بەرهەڤ كربوو،لێ دبەرژەوەندیا وان دا نەبوو بارزانی دوی شەری دا سەركەفت ژبلی سەدەها كوشتیا و چەندین ئێخسیرا ل (18/6/1947)بارزانی و (271)پێشمەرگە ب رێیا رووبارێ ئاراس چۆنە ناڤ ئاخا ئێكەتیا سۆڤیەت.
ل(19/1/1948)دكۆنفرانسەكا گشتی دا كو هەموو كۆچبەر و ئاوارەیێن كوردستانا عێراقێ و ئیرانێ تێدا بەرهەڤ ببوون سەركردایەتیا سیاسی یا هەڤبەش بۆ تەڤگەرا كوردینیێ هاتە هەلبژارتن و بارزانی بۆ وێ سەركردایەتیێ هاتە هەلبژارتن و ل (29/8/1948)ئەو و هەڤالێن خۆ ل باكویێ د ئێنە ڤەگوهاستن بۆ باژارێ تاشقەند پایتەختێ ئۆزباكستان ل(13/3/1949)بارزانی ژ هەڤالێن خۆ ڤەدبت و بتنێ دگەل دوو هەڤالا دبەنە چەمبای لسەر دەریاچەیا ئورال ل وێدەرێ دئێنە گرتن،ل هەیڤا ئەیارێ سالا(1953)ستالین دمرت و خرووشوڤ دئێتە لسەر دەستهەلاتێ و بارزانی ڤەدگەرت بۆ موسكو و چەند جارەكا چاڤێ وی ب خرووشوڤ دكەڤت پشتی شۆرەشا سالا(1958)پشتی(12)سال دەربەدەری ڤەدگەرتە بەغدا و ل سالا(1960)ب ئێكجاری ڤەدگەرتە كوردستانا باشوور ل دەڤەرا بارزان جێگیر دبت.
ل سالا(1961)شۆرەشا ئەیلۆلێ دەست پێ دكەت ب سەرۆكاتیا بارزانیێ نەمر بۆ ماوێ(9) سالا رژێم نەچار دبت دانپێدانێ ب مافێ كوردا بكت بۆجارا ئێكێ ل بەیانا( 11) ی ئادارا سالا(1970)ئوتونومیێ بۆ كوردستانا عێَراقێ ب دەستڤەدئینت ، ل( 29/9/1971)دوژمنا پیلانەكا رەش دانابوو بۆ بارزانی لێ خودێ پاراست و ژوێ پیلانێ رزگاركر ،هەردیسان ل سالا(1974) دەست هاڤێتە شەرێ بەرەڤانیێ و ل ئادارا (1975)ژ ئەگەرێ رێككەفتنامەیا جەزائیر ئەو پیلانێن نیڤ دەولەتی بۆ تێكبرنا شۆرەشا ئەیلولێ ولێڤەبوونا پەیمانا(11) ئادارێ و سەپاندنا شەرەكی دی دگەل كوردا و ژ ئەنجامێن خیانەتا جەزائیر و دانا( شگ العرب )بۆ ئیرانێ و شكەستنا شۆرەشێ ئەو و سەد هەزار كەس كوردێن عێراقێ بەرەغ ئیرانێ ئاوارەبوون و شۆرەشا گولانا پێشكەفتن خواز دەست پێ كر،ئەڤێ چەندێ ترس و لەرز ئێخستە دلێ دوژمنی ل پێناڤێ یان كوردستان یان نەمان ، سەرەڕای ئەڤ شەر و بەرسینگ گرتنا دوژمنی بارزانی باوەریەكا موكم ب دانوستاندنا ژ هەبوو هەر دگەل مەلكی ل سالا(1930) و دگەل نوری سەعید(1943و 1944) و دگەل عبدولكەریم قاسم ل سالا(1962) و دانوستاندنێن سالا(1963)دگەل بەعسیا و سالا(1964) دگەل عبد ولسلام و سالا(1966) دگەل عبدولرەحمان عارف و ل سالا(1970)دگەل ئەحمد حەسەن بەكر و سەدام حسێن وهەتا رێكەفتنا بەیانا ئادارێ هاتیە ئیمزاكرن دگەل حكوومەت و دەستهەلاتێن حوكم ل عێراقێ كرین داخوازا مافێ گەلێ كورد كریە،لێ قەدەرێ ئەڤ كەس یێ كورد پەروەر ل دنیایێ دایی ناسین و هەموو ژیانا خۆ ل پێ ناڤێ كورد و كوردستانێ تەرخان كری ل(1/3/1979)ل ئەمریكا ب ئەگەرێ نەخۆشیا شێرپەنجەیێ چۆ بەردلۆڤانیا خودێ،خودێ جیێ وی بكت بەهشت ل(5/3/1979)لسەر وەسیەتا وی ل باژارێ شنو ل كورستانا ئیرانێ هاتە ڤەشارتن، پشتی راپەرین و سەرهلدانا كورد ل سالا(1993)د رێورەسمەكا تایبەت و شكوردار دا ل ئاخا باب و باپیرا دگەل كورێ وی جانگۆریێ نەمر ئیدریس بارزانی ل بارزان هاتن ڤەشارتن و تێدا چەندین كەس بێ جێوازی دوێ رێورەسمێ دا ئامادەبوون.
ژێدەر/كۆنگرەی یادەوەریێ سەد سالەی بارزانیێ نەمر
بەشی دووەم
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی