تۆرا لالـش
بەری 38 سالان، ل رۆژا 25/8/1988 ئهنفالا بەهدینان دەستپێکر، کو دوماهیک قوناغا ئهنفالێ بوو كو ب قوناغا هەشتێ هاتیه ناڤكرن، ئەڤ قوناغە پشتی هەفت قوناغێن دژوار و گران هات، کو تێدا رژێما بەعس چەکێ قەدەغەکری و کیمیایی ل دژی خەلکێ سڤیل بکاردئینا.
ئهنفال چی بوو؟
ئۆپەراسیۆنێن ئهنفالێ پلانەک بوو ژ بۆ ژناڤبرنا گەلێ کوردستانێ، کو ژ ئالیێ حکومەتا عێراقێ ڤە ب هەشت قوناغێن جودا جودا و ل سەر شەش دەڤەرێن جوگرافی یێن کوردستانێ، د ناڤبەرا 23ی شوباتێ هەتا 6ی ئەیلوولا 1988ێ د هاته ئهنجام دان.
ل دەستپێکا قوناغا بەهدینان ژ 11 دەروکان هێرش کرن، ل پێشیێ چەکێ کیمیایی و غازا خردەلێ هاڤێتنە ناڤ چیا و دۆلێن وهلاتیێن سڤیل تێدا ئاكنجی، پاشی فەتوایا گرتن و کوشتنا کوردان دەرکر و شالاوا ئهنفالێ دەستپێکر، هەموو چەکێ گران و هێزا خوه یا شكهستی د شەڕێ ئیرانێ دا ئینانە سەر کوردستانێ.
هەشت قوناغێن ئهنفالێ ب ڤی شێوەی بوون:
• ئهنفالا ئێکێ: دەڤەرا دۆلا جافایەتی (23ـی شوباتێ ههتا 19ی ئادارا 1988)
• ئهنفالا دوێ: دەڤەرا دۆلا قەرەداغ (22ی ئادارێ ههتا 1ی نیسانا 1988)
• ئهنفالا سیێ: دەڤەرا گەرمیان (7ی نیسانێ ههتا 20ی نیسانا 1988)
• ئهنفالا چارێ: دۆلا زێی بچووک (3ی گولانێ ههتا 8ی گولانا 1988)
• ئهنفالێن پێنج و شەش و حەفت: دۆل و چیایێن شەقلاوە و رەواندزێ (15ی گولان – 26ی تەباخا 1988)
• ئهنفالا هەشتێ (دوماهیک ئانفال): دەڤەرا بههدینان (25ی تەباخێ ههتا 6ی ئەیلوولا 1988)
تاوانێن د ئهنفالێ دا هاتینە ئەنجامدان
ئەڤ تاوانا مەزن دژی هەموو بنەمایێن مرۆڤایەتی و مافێن مرۆڤان و رێککەفتنێن نێڤدەولەتی بوو:
1. 182,000 کەس ژ مسلمان و ئێزدی و مەسیحی بێ سەروشوون و ئەنفال کرن.
2. نێزیکی 4,500 گوندێن کوردستانێ هاتنە سۆتن و وێرانکرن.
3. مزگەفت و کەنیسە و قوب و هلیل و خاسێن ئێزدیان پێکڤە هاتنە وێرانکرن و پەرێن قورئانێ و ئینجیلێ پێکڤە هاتنە سوتن.
4. دایک و باب و کچ و کور و ژن و زەلام پێکڤە د ئێک گۆڕی دا بێ جوداهی هاتنە چالکرن.
5. زەلام و ئافرەت ژێک جودا کرن و گەلەک ژ ئافرەتان وەکی سوکا نەخاسە فرۆتنە وەلاتێن عەرەبی.
6. مال و ملکی و سامانێ خەلکی ب ناڤێ ئایەتەکا قورئانێ بۆ خۆ حەلال کرن.
رژێما بەعس ب پشتەڤانیا جاش و موستەشارێن خائین ئەڤ هەموو تاوانە ئەنجام دان.
ئهنفال و فرمانا شنگالێ هەمان هزر و ئێك ژێدهرن
ئەگەر مرۆڤ ب هوری ل سەر کریارێن بناڤێ ئهنفالێ ب سهكنت، دێ بینت هەمان کریار و تاوانێن داعشێ نە ل شنگالێ، هەردو ژ ئێک ژێدەرن، ئارمانج ژ هەردووکان داگیرکرنا ئاخا کوردستانێ و ژناڤبرنا گەلێ وێ یە، چ بناڤێ ئهنفالێ یان بناڤێ داعشێ.
جوداهیا مەزن ئەو بوو، ل دەمێ ئهنفالێ جیهان بێ وژدان ما، نە نەتەوەیێن ئێکگرتی و نە(ئەمریکا و رووسیا و ئەوروپا) و کەس نەهاتە هاوارا ڤی مللەتی، بەلێ ل شنگالێ دەملدەست هێزێن هەڤپەیمانێن نێڤدەولەتی دگەل پێشمەرگێ قههرەمان گەهشتنە هاوارا خەلکی و پشتا داعشێ شکاندن.
ل سەر ڤی بابەتی ب هزاران چیرۆکێن تراژیدی و رۆمان و فلمێن پر خەم و کۆڤان د ئێنە نڤیسین، هەرچەندە گەلەک نڤیسەر و دیرۆکنڤیسان ل سەر نڤیسیە، بەلێ هەموو وەکی دلۆپەکێ یە ل بەرامبەر دەریایەکێ.
برینا بەهدینان یا نەسارێژ
خەلکێ بەهدینان ب سەروەت و مال و گیان ڤە پشتەڤانێن شۆڕش و پێشمەرگەی بوون، ئەگەر ئەو نەبان شۆڕش نەدبوو، لێ مخابن:
• ئەوێن برینداربووین و ماین ژ لایێ خەلکێ شەرەفمەندێ هەولێرێ ڤە ل کەمپێن بهحەرکێ و جێژنیکان هاتنە حەواندن، ههگهر نا دێ ل دهشتێ ژ برسان مربان.
• پشتی ٢٣ سالان ب سەر ئازادیا عێراقێ ڤە، هێشتا روفاتێن ئەنفالکریان نەهاتینە ڤەگەراندن، تنێ رێژەیەکا کێم ب ئامادەبوونا سەرۆک بارزانی و کەس و کارێن قوربانیان هاتنە ڤەگەراندن، و جهێن وان ل بیابانێن عێراقێ هاتنە دیتن.
• هەتا نها ل دەڤەرا بەهدینان جهەک یان گۆڕستانەک یان مۆنۆمێنتەک بۆ قوربانیان نەهاتیە دروستکرن.
• کەس و کارێن وان نەهاتینە قەرەبووکرن.
• ئەو جاش و موستەشارێن دەست د ڤێ تاوانێ دا هەبوو، نەهاتینە دادگەهکرن.
داخوازی
بۆ هندێ ئەڤ تاوانا مەزن نەهێتە ژبیرکرن:
1. دڤێت بابهتێ ئهنفالێ د پرۆگرامێن خواندنێ دا بۆ هەموو قوناغان بهێتە خواندن، دا نڤش بۆ نڤشی بزانن چ تاوان ب سەرێ گەلێ وان هاتیە.
2. داخوازێ ژ حکومەت و پەرلەمانێن کوردستانێ و حکومەت و پەرلەمانێ عێراقا فیدرال دکەین ب جدی کار ل سەر ڤێ کەیسێ بکەن.
3. یاسایێن تایبەت بۆ قەرەبووکرن و خزمەتکرنا کەس و کارێن ئەنفالکریان دەربکەڤن.
4. ئەڤ کەیسە ببتە کەیسەکا نێڤدەولەتی و وەکی جینۆساید بهێتە ناسکرن.
ههزاران سلاڤ ل سەر گیانێ پاقژێ ئەنفالکریێن دەڤەرا بەهدینان و تەڤایا شەهید و ئەنفالکریێن کوردستانێ بن، ئەڤ تاوانە دێ مینت خالەکا رەش ب ناڤ چاڤێن بکەر و دوژمنێن مرۆڤایەتیێ دا.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی