چارشەما نوورانی و یا رۆژیێن ئێزی
خالد خدر 
ئێزدی وەك دینەكی گەلەك كەڤنار و دێرین و گرێدایی دیاردێن سروشتی و گهۆرینێن فەلەكی یە ، و مە گەلەك جەژن وهەلكەفت و رێورەسمێن دینی هەنە دسالێ دا و دچارچووڤێ ب رێڤەبرن و پەیرەوكرنا ڤان جەژن وهەلكەفتێن و رێورەسمێن هەنێ ، كەڤناری و دێرینیا مە ب رۆن وئاشكەرایی دیار دبت ، و لپێ رەسەناتی و كەڤناتیا ڤان رێورەسمان دیرۆكا ڤی دینی دزڤرت بۆ هەزارێن سالان ،ئەم ئێزدی ژ كەڤنترین مللەتێن مایین ل دەڤەرێ و گرۆڤێ مە ئەڤ رێورەسمێن مەنە زێدەباری تێكستێن مەیێن دینی كو ب شێوەكی رۆن و ئاشكەرا خودێناسییا مە ئێزدیان تێدا دیاردبت ،رۆژیێن ئێزی ئێك ژ رێورەسمێن ئێزدیایە یێن هەری گرنگ و پیرۆز یێن گرێدایی گهۆرینێن فەلەكی ،ناڤێ مە ئێزدیان هاتی یە ژ ناڤێ : ئێزی – ئێزید – ئێزدان – خودا ئانكو خودێ و ئەڤەژی دناڤ تێكستێ دینێ ئێزدیان هاتیە:
سولتان ئێزی بخۆ پەدشایە
هەزار وئێك ناڤ ل خۆدانایە
ناڤێ مەزن هەر خودایە
هەر سەبارەت رۆژیێن ئێزی وەك مە دیاركری كو ژ گرنگترین رێورەسمێن مەیێن دینی یە ،و پێتڤی یە لسەر هەر تاكەكی ئێزدی سێ رۆژا ب رۆژی بت بۆ ئێزی (خودا) كو ناڤێ وان دیارن رۆژیێن ئێزی ،ئەڤ رۆژی دئێنە گرتن ل رۆژێن (سێ شەمێ و چارشەمێ و پێنچ شەمێ )یێن ئێكێ ژ هەیڤا كانوونا ئێكێ یا شەرقی ، كو هیچ خوارن و ڤەخوارن نابت دڤان رۆژییان دا ،ئانكو ژ پاشیڤێ تاكو شیڤێ و پشتی رۆژئاڤا بوونێ خوارن تێتە خوارن ،و دڤێت تاكێ ئێزدی ب بەراتەكێ رۆژییا خۆ تەمام كەت بەری خوارنێ ئانكو وێ بەراتێ ماچ كەت ، و ژبلی رۆژیێن ئێزی رۆژیێن خێرا ژی هەنە كو هەر كەسەكی ئێزدی دكارە ژخوەرا چەندین رۆژیێن دی بگرە دبێژنێ رۆژیێن بخێر ، و نەهێنی و گرنگییا گرتنا رۆژیێن ئێزی گرێدایی رۆژا چارشەمێ نە كو تێتە هژمارتن ئێكەم چارشەمی ژ سالا نوورانی (شەمسانی – میترائی – میهرانی )كو ئەو چارشەمی كورترین رۆژە ژ هەموو سالێ و هەروەسا سارترین رۆژە ژی چنكو دكەڤە وەرزێ زڤستانێ ، ودیسا نەهێنی و گرنگییا وێ ئەوە كو هەموو رێورەسمێن مەیێن دینی پێتڤی نە بكەڤنە رۆژا چارشەمێ ، ئانكو بێی رۆژا چارشەمێ هیچ جەژن و هەلكەفتەكا مەیا دینی چێنابت ، بۆ نموونە ( رۆژیێن ئێزی رۆژێن سێ شەمێ و چارشەمێ و پێنج شەمێ ) نە ، و هەر وەسا ( رۆژیێن خدر ئەلیاس ژی رۆژێن دووشەمێ و سێ شەمێ و چار شەمێ ) نە ، و دیسان جەژنا سەرێ سالێ ئانكو جەژنا چارشەما سۆر دكەڤتە رۆژا چارشەما ئێكێ ژ نیسانا شەرقی.
هەروەسا دناڤ تێكستێن مەیێن دینی دا هاتیە بناڤێ چارشەما سەرێ نیسانێ ، و لسەر ڤی بنیاتی رۆژا چارشەمێ تایبەتمەندیا خۆ یا گرنگ هەیە ناڤ دینێ ئێزدیان دا ، كو هەموو رێورەسمێن مەیێن دینی بێی رۆژا چارشەمێ هیچ گرنگی و رەسەناتییا خۆ نینە ، لەوما دبێژنێ چارشەما نوورانی.
ژێدەر:گۆڤارا لالش ژمارە (41) زڤستانا 2015( فلسفە صوم ایزی او ایزید عند الایزیدیە ) ژ نڤیسینا سلێمان دەخیل (ابو كاشاخ).
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی