ماددا (140) نەخشێ چارەسەركرنێ یە ؟!
سەربەست خالد هاجانی
پشتی سالا 2003ێ روخاندنا رژێما گۆڕ ب گۆڕ ل عێراقێ ژلایێ هەڤپەیمانان ڤە و دامەزراندنا عێراقا نوو، دەستهەلاتەكا دەمكی ل عێراقێ هاتە دامەزراندن ب سەرۆكاتیا پۆل برێمەر حاكمێ مەدەنی ل عێراقێ، و داخوازا سەرەكیا كوردان ڤەگەراندنا ئەوان دەڤەران بوو بۆ سەر هەرێما كوردستانێ كو دەڤەرێن (كەركووك،دۆزخورماتوو،شنگال و خانەقین)،ناكۆكی دناڤبەرا حكوومەتا نوو یا عێراقێ و هەرێما كوردستانێ سەرهلدا ل سەر ئەڤان دەڤەران،هەرێما كوردستانێ ب دەڤەرێن خۆ دزانی و حكومەتا عێراقێ ژی دڤیا ل سنوورێ دەستهەلاتا حكومەتا ناڤەندی دا بمینیت، ژبەرهندێ ل دەستوورێ هەمیشەیی یێ عێراقێ دا ب دەڤەرێن ناكۆكی ل سەر هاتنە بناڤكرن.
ل سالا (2004-2005)ێ حكومەتەكا بەروەختا برێڤەبرنا دەولەتێ د قۆناغا ڤەگوهاستنێ دا ل عێراقێ ب سەرۆكاتیا ئیبراهیم جەعفەری هاتە دامەزراندن، ماددەیا (58) ژ یاسا ئەڤێ حكومەتێ بەحسا چارەسەریا دەڤەرێن ناكۆكی ل سەر دكت و پاشان بۆ بناغێ ماددێ (140)ێ دەستوورێ هەمیشەییێ عێراقێ هاتە بنەجهكرن و ژبەرهندێ ئەڤ ماددە ماددەیەكا بنەرەتی یا دەستوورێ هەمیشەییێ عێراقێ یە و شەرعیەتا خۆ ل ڤی دەستوری وەرگرتیە ل رۆژا (15)ی تشرینا ئێكێ سالا (2005)ێ نێزیكی چار ل سەر پێنچ خەلكێ عێراقێ ب رێژا (%78) د راپرسینەكا ئازاد و مێژوویی دا پەسەند كریە،ئەڤ ماددێ بنەرەتیێ دەستوورێ هەمیشەییێ عێراقێ بوویە بابەتەكێ گرنگێ لێدوان و ڤەكۆلینا ل ناڤخۆ و ل دەرڤەی عێراقێ،جێبەجێكرنا وێ ژی بوویە پرسا ئێكلاكەرا سنوورێ هەرێما كوردستانێ ل چارچۆڤێ دەستوورێ كۆمارا عێراقا فیدرال دا، بجهئینانا وێ پێگیریەكا دەستووری یە كو جێبەجێكرنا ماددەیا (140)ێ لدووڤ دەستووری ئەركێ حكوومەتا عێراقێ یە،جێبەجێ نەكرنا وێ ژی زێدەگاڤی یە ل سەر دەستوورێ عێراقێ و دڤێت ژلایێ دادگەها بلندا فیدرالی ڤە بێتە ئێكلاكرن،مخابن گەلەك ژ لایەنێن هەڤكێشا رامیاریا عێراقێ وەسا هزردكن كو ئەڤ ماددەیە كێشەكا سەرەكی یە! بەلێ د كەتواریدا نەخشێ چارەسەركرنێ یە.
ناڤەرۆكا ماددەیا 140:
ئێك:دەستهەلاتا جێبەجێكرنێ رادبت ب كاروبارێن پێتڤی،ب مەرەما بجهئینانا پێتڤیێن ماددێ (58) ژ یاسایا ئیدارا دەولەتا عێراقێ ل قۆناغا بەروەخت و ب هەموو برگا.
دوو: ئەو بەرپرسیارەتیا ل سەر شانێ دەستهەلاتا جێبەجێكرنێ یا بەروەخت و ل ناڤ دەقێ ماددێ (58) دیاركری ژ یاسا ئیدارا دەولەتا عێراقێ ل قۆناغا بەروەخت،ئەڤ بەرپرساتیە یا بەردەوامە و دئێتە ڤەگۆهاستن بۆ دەستهەلاتا جێبەجێكرنێ ئەوا هاتی هەلبژارتن ب ڤی دەستوری، و ب تمامی بێت بجهئینان (ئاساییكرن،ئامار،و ب داوی دئێت ب راپرسینێ ل كەركووكێ و دەڤەرێن دی ئەوێن هەڤركی لسەر هەی،ب مەرەما دیاركرنا بریارا هاولاتیێن وان) ل ناڤەرۆكا ماوەكێ نە بۆریت ژ رۆژا (31ی مەها 12 سالا 2007)ێ،كەواتە بنەرەتێ ماددێ 140ێ دەستووری:(ناڤەرۆكا ماددا (58)ێ ژ یاسا برێڤەبرنا دەولەتا عێراقێ یە بۆ قۆناغا بەروەخت).
ل دەستپێكێ ب باشی دزانین چەند تیشكا دەربارەی ماددەیا (140)ێ شرۆڤە بكەین:
1_ماددێ (140)ێ دەستوورێ هەمیشەییێ عێراقێ پەسەند كریە ژلایێ زۆربەیا ئاكنجیێن عێراقێ نەبتنێ چارەسەریا بابەتێ زۆلم و زۆرداریێ كریە ل خاك و خەلكێ پارێزگەها كەركووك و قەزا مەخموور ژلایێ رژێما گۆڕ ب گۆڕ و پرسا هندەك ژ دەڤەرێن ڤەقەتیایی یێن كوردستانا باشوور هەر ژ دەستپێكا دامەزراندنا پاشایەتیا عێراقێ ل سالا 1921ێ (خانەقین و شێخان و شنگال) دكت، بەلكو چارەسەریا پرسا ڤەقەتاندنا بەشەكێ مەزنێ خاكا ناڤەراستا عێراقێ ژی ب تایبەتی كەربەلا دكت.
2_هەردوو برگەیێن ماددا (140)ێ دەستوورێ هەمیشەییێ عێراقێ گرێداینە ب هەرسێ برگەیێن ماددا (58)ێ یاسایا بەروەختا ئیدارا دەولەتا عێراقێ و پێتڤیە ب جێبەجێكرنا ناڤەرۆكا ماددا (58)ێ ژلایێ هەردوو حكوومەتێن بەروەخت (رابردوو) و هەمیشەیی (نۆكە).
3_میكانزما جێبەجێكرنا برگەیا (ب) ماددا (58)ێ،كو چارەسەریا سنوورێ ئیدارییە ” گوهارتی ب مەرەما سیاسی” ژلایێ رژێما گۆڕ ب گۆڕ ڤە دكت،د دەمەكی دا پێتڤی بوو پرسا ئەوان سنوورێن دابراندی یێن هەرسێ پارێزگەهێن كوردستانێ (كەركووك و دهۆك و هەولێر) و پارێزگەها كەربەلا ب رێیا رەتكرنا ئەو بریارا رەگەزپەرست و تایفگەرا رژێما گۆڕ ب گۆڕ ڤە چارەسەر بكت،كو لسەر دەمێ حوكمرانیا ستەمكارانە بۆ ڤێ مەرەمێ دایە (ب تایبەتی بریارا ژمارە 41 سالا 1976دەربارەی پارچە پارچەكرن و دابەشكرنا پارێزگەها كەركووك و گهۆرینا ناڤی) ب ئاشكەرا میكانزمەكا چارەسەركرنا ئالۆز تێدا دارشتیە:ب گرێدانا چارەسەریێ ب مەرجێ رێككەفتنا تێكرایێ ئەندامێن دەستەیا سەركردایەتیا كۆمار،واتە سەرۆك كۆمار و هەردوو جێگرێن وی لسەر پێشنیارەك یان حەكەمەكێ یان نێڤ دەولەتیكرنا مەسەلێ!.
بنپێكرنا ماددەیا (140)ێ دەستوورێ هەمیشەییێ عێراقێ،لگۆر ماددەیا (13)ێ دەستوورێ هەمیشەییێ عێراقێ،برگا ئێك دبێژت:ئەڤ دەستوورە یاسا بەرز و بالایە ل عێراقێ و ل هەموو دەڤەرا بێ جوداهی و پێتڤی یە پابەندی پێ بێتەكرن،كەواتە لگۆر ڤی ماددەیێ دەستووری،پاشئێخستن و نە جێبەجێكرنا ماددێ (140) زێدەگاڤی یە ل سەر دەستوورێ عێراقێ یێ كو پرانیا عێراقیان دەنگ لسەر داین و پابەندی پێ نەهاتیەكرن ژلایێ حكوومەتا عێراقێ!.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی