داخواز دئێتە كرن شوونوارێن گوندێ خانكا كەڤن ل كۆمەلگەها خانكێ بكەڤنە دلیستا یونسكو دا
تۆرا لالش یا راگەهاندنێ/ئیڤان حەجی
پشتی ئاڤا دیجلەی ل بەنداڤا مووسلێ كێمبوویی،گوندێ خانكا كەڤن یێ كو بەری نێزیكی 33سالان كەفتیە دبن ئاڤێ دا،نهۆ دگەل ب دەهان جیێن فلكلۆری و شوونواری و كەڤن دەركەفتینە ڤە،بۆ پاراستنا ڤان شوونواران داخواز دئێتە كرن ئاڤ ل سنورەكی ب سەكنت و شوونوار بكەڤنە دلیستا یونسكو دا و چارەیەك بۆ كێمیا ئاڤێ ل دیجلەی بێتە دیتن كو مەترسیە لسەر هەرێما كوردستانێ.
موختارێ گوندێ خانكا كەڤن(حەمزە عیدۆ)دیاركر،ژبەر بن ئاڤبوونا گوندی ل سالا (1985)ێ مە باركر و هاتینە ل ناڤ كۆمەلگەها خانكێ تەمەنێ من(32) سالبوون هنگێ بابێ من موختارێ وی گوندی بوو نهۆ ئەزم،ل وی وەختی مە كێلانا ئەردی دكر و خەلك هەموو ب چاندنێ ڤە یێ مژوول بوو، ژ هنگێ وەرە ئەردێ مە یێ چاندنێ دبن ئاڤێ دا مایە و مە نكاری چاندنێ بكەین و ئەردێ خانكێ ب تایبەت بۆ چاندنا پەمبوویی و كونجیا و گەنمی یێ باشبوو،دیسان بازرگانی گەلەك دهاتە كرن لڤێ دەڤەرێ چنكو یا دناڤبەرا دەڤەرا دهۆك و نەینەوا دا بوو،نهۆ باش بوو ئاڤا بەنداڤا مووسلێ بەرداین چنكو ئەردێ مە دیاربوونە ڤە و ژ ئالیەكێ دیڤە پتر زیان ل مە دبت ئەو ژی ئاڤ نەما و كێمبوویە و ئاڤ ژیانا هەركەسەكی یە و نهۆ ئاڤا مە ژ خراب دێمێ دئێتن،لەوا داخوازیا مە ژ حكومەتا هەرێمێ ئەوە چارەیەكێ بۆ خەلكێ مە ببینن،ئەگەر وەسان بت دهۆك ژی دێ بێ ئاڤ مینت.
هەروەسا شارەزا ل دەڤەرێ(كۆڤان رێسان)گۆت:ل دە ستپێكێ مە دوو خانكێن كەڤن هەنە و هەردوو دبن ئاڤێ دانە و یاسێ ژی ئەڤا نهۆ یە ل كۆمەلگەهێ ،خانكا كەڤن یا ئێكێ د زڤرتە سەردەمێ شیخادیە و كەڤنتر ژی دئێتە دۆرێ سالا( 1800) و یا دووێ ژ( 1800)دەست پێ دكەتە هەتا سالا (1985)ل دەمێ بەنداڤا مووسل هاتیە ئاڤاكرن ئەڤ گوندە كەفتنە دبن ئاڤێ دا،ب دەهان جیێن فلكلۆری و شوونواری و كەڤن مانە دبن دا،هەروەسا پێنچ مەزارگەهێن ئێزدیان یێن گرنگ ژی لڤێدەرێ كەفتنە دناڤ ئاڤێ دا ئێك ژوان مەزارێ بازید و شێخ حمسی و شەخسێ ناڤا گوند و بابە بوقەتار و شێخ مهمدێ جندار ل نێزیك گوندێ خێراڤایێ بوون،دیسان ژی گۆرستانا گوندی ب تەمامی دەركەفتیە و گەلەك گرنگە د زڤرتە بەریا سەردەمێ شیخادی و هەتا سالا(1985) و ئەڤ گۆرە هندەك ژوان ژ ناڤ چووینە و هندەك چ لێ نەهاتینە،پێداچوو ژی ناڤێ گوندی یێ نوویە بەلێ گۆرستان وەكی مە گۆتی گەلەك كەڤنە،ژبەركو هندەك گۆر دیاربوون ب شێوێ كاسیلوكێ ئانكو هیكێ و هەروەسا قوتابخانا دەڤەرێ ژی ب تەمامی دەركەفتیە و ل سالا (1958) هاتیە ئاڤاكرن ل وی دەمی ئاخ بوو و قوتابی ل ئەردێ د روونشتن هنگی تەختە نەبوون وناڤێ رێڤەبەرێ وێ رەمەزان بوو و پشتی وی ناڤێن چ مامۆستایێن دی دیارنەبوون ل سالا( 1979)رێڤەبەرێ وێ هەر ژخانكێ بوو ناڤێ وی ئسماعیل برۆ بوو،ل سالا( 1979) ب كەڤرو چەمەنتۆیێ ئەڤ قوتابخانە بڤی شێوێ نهۆ هاتە ئاڤاكرن و ئەگەر رێڤەبەریا شوونواران بێت و بەرێ خۆ بدەتێ دێ ب دەهان جی و تشتێن شوونواری بینن لڤی گوندی هەنە،تشتێ هەری گرنگ دڤێت ئاماژێ پێ بدەین ل دەمێ ئەڤ مەزار و گۆرستان و جیێن شوونواری دیار دبن كەیف خۆشیەك ل با ڤی خەلكی چێدبت و وان نەڤێن جارەكا دی بن ئاڤ ببن ژبەر وێ یەكێ چەند داخوازیەك مەهەنە ژ جیێن بەرپرسیار،ئێك ژوان مەزنێن ئێزدیان و رێڤەبەریا شوونواری دگەل رێڤەبەریا بەنداڤا مووسل روننە خوار و ئاڤ ل سنورەكی ب سەكنت و جارەكا دی ئەڤ مەزارو و گۆرستانێن دیرۆكی بن ئاڤ نە بن،خالا دن حكومەتا هەرێمێ بۆ پاراستنا ڤان مەزاران رێیەكێ بكاربینن دۆرا ڤان مەزارا بگرن و ب شێوەیەكی جوان چێكن دێ ل پاشەرۆژێ ژی بتە جیەكێ گەشتیاری،خالادن ژی ئەم دخوازن ئەڤ گوندێ خانكا كەڤن و شوونوارێن وێ یێ دەركەفتین و یێ نە دەركەفتین بكەڤنە د لیستا یونسكو دا یا پاراستنا شوونوارا،داكو ل پاشەرۆژێ مفایەكێ باش هەبت و دێ خەلكێ دەڤەرێ ژی پێ خۆشحالبن.
ژبال خۆڤە پسپۆر د ستراتیژیەت و سیاسەتا ئاڤێ دا(رەمەزان حەمزە)دبێژت:كێمكرنا ئاڤا دیجلە ئێك ژ پیلانێن سیاسی یێن حكومەتا عێراقێ و توركیا یە ،ئەڤا نهۆ ئەم ل بەنداڤا مووسل دبینن رودانەك سروشتی و چاڤەرێ كریە،چنكو حكومەتا عێراقێ ژبەر ڤی بارودۆخێ سیاسی ل دەڤەرێ هەی و دیسان نەبوونا چ پیلانێن رێك و پێك بۆ كۆگەهكرنا ئاڤێ بۆ ڤان رۆژین وەسا كو ئاڤ كێم كت،چنكو ئەڤ ئاڤ هەموو یا بۆ باشوورێ عێراقێ دچتن وئەڤ دەڤەرە ژی یا تووشی هشكاتیێ دبت و بەردانا ئاڤێ بۆ وان دەڤەران ژبەركو پتریا جۆتیارین وان برنجی د چینن و پێتڤی گەلەك ئاڤێ دبن،تەكەزكر بەری نهۆ مە چار ملیار مەترێن مكعب هەبوون و پشتی ئەڤ رودانێن ڤێ داویێ چێبووین و ئاڤ بەردان نهۆ دوو ملیار یێن ماین و چێدبت هێشتا كێم كت و ئەڤە ژی مەترسیە لسەر هەرێما كوردستانێ و ب تایبەتی جۆتیارا و دیسان خەلكێ خانكێ.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی