چرایێ لالش هەر دێ گەش و خەملی بت ب هەبوونا خەمخۆرێن ئێزدیاتیێ
مەهدی حەسەن
بەریا(28) سالان چرایێ مەزنترین بنگەهێ رەوشەنبیری و جڤاكی ل كوردستانێ هاتە هەلكرن لسەر دەستێ ژمارەكا كەسایەتێن رەوشەنبیر و خەمخۆرێن ئێزدیاتیێ، ب هاریكاری و پشتەڤانیا حكوومەتا هەرێما كوردستانێ،ئەڤەژی بەرسڤەكا ب هێزا رەوشەنبیر و زانایێن ئێزدیان بوو بۆ دوژمن و داگیركەرێن كوردستانێ و گاڤەكا وێرەكانە و رێكخستی بوو ژبۆ بدەستڤەئینانا ماف و ئارمانج و داخوازیێن ئێزدیان ئەڤ بنگەهە هاتە دامەزراندن.
جیێ دلخۆشیا مللەتێ ئێزدی بوو پشتی ئەڤ دەلیڤە هاتیە رەخساندن بنگەهێ لالش كەفتیە د قادا خەبات و خزمەتا رەوشەنبیری ب سەدان كور و كچێن ئێزدی تێهنیێن ڤێ ئازادیێ بوون ب شەڤ و رۆژ رۆلێ خۆ لەیزین هەتا ئەڤ بنگەه گەهشیتە ڤێ رێزا بلند و چرایێ وێ گەش و خەملی ل كوردستانێ،كو نهۆ ئێزدیخان سەر بلندە ب بنگەهێ لالش كو ل ڤی ئاستێ بلند رۆلێ خۆ دگێرن، سەرەرای ڤێ پەتایا ڤایرۆسێ كۆرۆنایێ و نەخۆشیا هەی كو بزاڤا رەوشەنبیری ل تەڤایا جیهانێ زەرەرمەندبی دگەل قەیرانا دارایی و گرژیا كەفتیە دناڤبەرا حكوومەتا هەرێما كوردستانێ و بەغدا بنگەهێ لالش خۆ راگربیە،كاودانێن ئێزدی تێدا دەرباز دبن گەلەك د سەخت و دژواربوون ، لێ خەمخۆرێن ئێزدیاتیێ تا رادەیەكی ئەڤ رەوشا نالەبار راگرتیە و نەهێلان ئێزدی بێ ئۆمێد بن، لێ كار و خەباتا بنگەهێ لالش ستونەكا موكم بوو ل ڤان(28) سالێن بۆری بۆ دەربازبوونا ئێزدیاتیێ ژ هەر ئاستەنگەك و نەخۆشیەكا هاتی سەرێ ئێزدیان ، بنگەهێ لالش ب هەبوونا كادرێن خودان شیان وبسپۆر د وارێ ئێزدیاتیێ دا ب هاریكاری و پشتەڤانیا حكوومەتا هەرێما كوردستانێ و كەسایەتیا سەرۆك بارزانی هێلان چرایێ بنگەهێ لالش هەر گەش ب مینت، لەوا ژی بنگەهێ لالش لسەر ئاستێ كوردستانێ ب دەستكەفتەكێ گرنگێ بزاڤا رزگاریخوازا كوردستانێ دئێتە ناسین.
ل سالا(1993)ێ بنگەهێ لالش لـژێر دروشمێ (لالش هەردەم كانیەكا زەلالە دهورتە د رووبارێ رەوشەنبیریا كوردی دا) هاتە دامەزراندن، دگەل هەموو ئالۆزی و ئاستەنگێن دكەفتنە پێشیا ڤی بنگەهی دا، لێ ب هـەولدان و ماندیبوونا رەوشەنبیر و ئەكادیمی و خەمخۆرێن كلتۆر و جڤاكا ئێزدیان بنگەهێ لالش خۆ راگرت، بەردەوام پێشكەفت و وەكو دەزگەهەكی نەتەوەیی، و ئاین، و رەوشەنبیری و جڤاكی دناڤا سازیێن هـەرێما كوردستانێ دا جیـەكێَ هێژا گرت ، ژبەركو ل دەستپێكا بنگەهێ لالش هاتیە دامەزراندن ب راستی دقوناغەكا سەخت و دژواردا دەرباز دبوو(90%) ژ ئێزدیا ل ژێر دەستێ رژێما بەعسا ژناڤچۆیی بوون و(10%) د ئازادبوون ل هەرێما كوردستانێ ئەڤ بنگەهێ لالش خەونا هەموو دلسۆزێن ئێزدیاتیێ بوو كو لسەر دەستێ ژمارەیەكا رەوشەنیر و كەسایەتیێن دەگمەن ب پالپشتیا حكوومەتا هەرێما كوردستانێ هاتە دامەزراندن ل رۆژا (12/5/1993)ێ ل دهۆكا داسنیا،ل سالا(1991)ێ پشكەكا زۆر ژ ئێزدیخانێ یە ڤەقەتیایی بوو ژ كوردستانێ هەتا سالا(2003)ێ ڤی بنگەهی رۆلەكێ ئەكتیڤ و گرنگ د گێرا و بوو جیێ بالكێشی و سەرەنج راكێشیا هەموو خەلكێ كوردستانێ نەخاسمە ئێزدیان ب دەستكەفتەكێ مەزن دانە زانین،حكوومەتەك هەبت پشتی ئەڤ زولم و زۆرداریا ل ئێزدیا هاتیە كرن لسەر دەستێ حكوومەتێن شۆڤێنی و دكتاتۆر ل ڤان چەرخێن بۆری ونهۆ بڤی تەرزی حكوزمەتا كوردستانێ رێز ونەوازشا ل ئۆلا ئێزدیاتیێ بێتە كرن و ئێزدی د ئازاد و سەرفراز بن ب راستڤەكرنا شاشیێن لسەر ئێزدیا هاتینە بەلاڤكرن و ئەو بوختانێن لسەر ئێزدیاتیێ دبێژن، رەوشەنبیر و زانایێن ئۆلی و كەسایەتیێن ئۆلی تێهنیێن ئێزدیاتیێ بوون ل وان دوازدە سالان كارین ئێزدیاتیا راست و دروست و لسەر دەستێ كور و كچێن ئێزدیان ب نڤیسین ل جیهانێ ب دەنە ناسین ئەڤ كەد و خزمەتا بنگەهێ لالش چوو جاران نائێتە ژبیركرن ،ژبەركو ماندیبوونەكا گەلەك دیتن بۆ ناسینا ئێزدیاتیێ، و تشتێ مرۆڤ پێ دلخۆش پشتی ئازادیا عێراقێ ل سالا(2003)ێ و ئێزدیخان هەموو هاتیە ئازادكرن بنگەهێ لالش خەملا خۆ دا هەموو جیێن ئێزدینشین و رەوشەنبیر و نڤیسەر و رۆژنامەڤان ب رۆلێ خۆ رابوون و خزمەتا ئێزدی و ئێزدیاتیێ كرن ب رێیا بنگەهێ لالش، نڤیسینگەه و تایێن بنگەهێن لالش ل زۆربەیا گوند و كۆمەلگەه و ناحی و قەزایێن ئێزدیان هاتنە دامەزراندن و هەتا ڤێ داویێ ژی ل هەولێرا پایتەختا هەرێما كوردستانێ و ل ئەورۆپا ل وەلاتێ ئەلمانیا هاتنە ڤەكرن و رۆلەكێ بلند د هەموو بوارێن جڤاكی و رەوشەنبیری دا هەبوون(38)بنگەه و نڤیسینگەهێن لالش كەفتن قادا خەباتێ و خزمەتێ ، و ئەگەر بەراوردیەكێ دناڤبەرا رێكخراوێن جڤاكێ سڤیل و رێكخراوێن (N G O) ل كوردستان و عێراقێ دگەل بنگەهێ لالش بكەین لسەر ئاستێ عێراقێ و كوردستانێ ب ئەنجامدانا بزاڤ و چالاكیا ب پلە ئێك بنگەهێ لالش دێ بێ هەڤركی ل رێزا ئێكێ ئێت د كارێ خۆ یێ رەوشەنبیری و جڤاكی دا، ژبلی خزمەتا ئۆلی یا بنگەهێ لالش كری و بەرسنگێ نەیارێن ئێزدیاتیێ گرتین و ئەو قەول قەسیدە ودیرۆكا ئێزدیاتیێ یا راست و دروست دایە دیاركرن.
ژكارێن بنگەهێ لالش دكیۆمێنتكرنا مێژوویا ئێزدیان و سەدان پەرتۆك لسەر هزر و بیرێن ئێزدیاتیێ بەلاڤكرین و ڤەكۆلین دروستكرین و پەروەردا ئێزدیاتیێ بۆ هەموو قۆناغێن سەرەتایی و ناڤنجی و ئامادەیی ل قوتابخانان دەرئێخستین بۆ قوتابیێن ئێزدی،هەروەسا رۆژناما دەنگێ لالش و گۆڤارا لالش و مالپەرێن تۆرێن كۆمەلایەتی …هتد ژبۆ خزمەتا ئێزدیان ڤەكرن، لسەر ڤی بنیاتی ئێزدیان ئێزدی و ئێزدیاتی دانەدیاركرن بۆ گشت دۆست و هەڤال و دلسۆزێن ئێزدیاتیێ ئەڤێن بسلمان و مەسیحی و …هتد و هەر ئاین و مەزهەبەكی رێزەكا تایبەت بۆ ئێزدیان و بنگەهێ لالش هەی،هەروەسا بنگەهێ لالش ب لێڤەگەریا ئێزدیاتیێ دئێتە ناسین و هەر كەسەكێ ڤیایی تشتەكێ دروست ژ ئێزدیان بزانت قەستا بنگەهێ لالش كریە، نەخاسمە ل ڤێ فرمانا شنگالێ وهاتنا تیرۆرستێن داعش كو سالا (2014)ێ رابوون ب قركرنا ئێزدیا و داگیركرنا شنگال و باشیكێ و ئاوارەبوونا بتر ژ چار سەد هەزار ئێزدیان بۆ هەرێما كوردستانێ و هێلانا مال و حالێ خۆ ژبەر درندەیێن تیرۆرستێن داعش كو تاوانێن مەزن دەرهەقێ ئێزدیان ئەنجامدان و كرین و فرۆتنا كچ و ژنێن ئێزدیان ل بازارێن قەیسەریا و كوشتن و تالانكرنا مال و حالێ ئێزدیان وهتد ، دەستەیا بلندا بنگەهێ لالش ب هەموو تایی و نڤیسینگەهێن خۆڤە ژ ئەولەویاتێن كارێن خۆ بەرنامەیێن سەرتاسەری دانە دارێشتن خۆ ل ڤێ كارەساتێ كرینە خودان و دەستێ هاریكاریێ بۆ هەر خێزانەكا بەلنگاز ب گەهینن د هەر رێیەكا هەبت و جی و وارێن ڤالا پەیداكرن دانە ئاوارەیان، بێگۆمان كادر و ئەندامێن لالش جیێ رێزەكا مەزنن ل جەم خەلكێ ژبەركو بەردەوام د خزمەتا ئاواران دا بووینە و تا نهۆ ژی د خزمەتا ئاوارێن شنگالێ دانە،زێدەباری هەوەكا دەستپێكێ بنگەهـ و نڤیسینگەهێن لالش خولێن پێگەهاندنێ ڤەكرن بۆ شارەزابوونا كادر و ئەندام و دلسۆزێن ئێزدیان بۆ دكیۆمێنتكرنا تاوانێن تیرۆرستێن داعش، نەخاسمە تاوانێن دەرهەقێ كچ و ژنێن ئێزدیان كرین هەموو بێنە دكیۆمێنتكرن و ب گەهینن جیێن پەیوەندیدار بۆ ناساندنا ڤێ جینۆسایدێ،داكو جارەكا دی ئێزدی تووشی كۆمكوژی و دەستدرێژیان نەبن.
رەوشەنبیر و كەسایەتێن ئێزدی هەر ژ كەڤن دا چاڤەرێ دەلیڤەیەكێ بوون رۆلێ خۆ بگێرن و كارین دیرۆك و داب و نەریتێن ئێزدیان بنڤیسن و نڤیسكار و نەیارێن ل دژی ئێزدیان و ئێزدیاتیێ ئاخفتن گۆتین و ئێزدیاتی بەروڤاژی داینە ناسین ژلایێ نڤیسەرێن ئێزدی هاتنە شەرمەزاركرن ب دكیۆمێنت و بەلگێن راست و دروست،سوپاس بۆ خودێ بنگەهێ لالش ئەو ئەركێ خۆ یێ ئۆلی و نشتیمانی و نەتەوەی داخویاكرن ل ڤان(27)سالان دا و ئەو كەسێن ب شاش لسەر ئێزدیان دیرۆك دنڤیسین شەرمەزاركرن و راستیا ئێزدیان ل كوردستانێ و عێراقێ دانە دیاركرن،ژبەر هندێ ترسا داگیركەرێن ئێزدیاتێ هەر ئەو بوویە كو مرۆڤێ ئێزدی زانا نەبت ونەچنە زانكۆ و پەیمانگەهان.
پشتی سالا(2007)ێ تیرۆرست بوونە ئاستەنگ ل هەمبەر قوتابی و خووندكارێن ئێزدی ،خۆشحالی ڤە بنگەهێ لالش قوتابی و خووندكار ب تەخەكا گرنگ دایە زانین و پووتەكا مەزن پێ دایە بەردەوام دەرگەهێن حكوومەتا كوردستانێ قوتاینە و دەرگەهـ بۆ قوتابی و خووندكاران ڤەكرینە و ل زانكۆ و پەیمانگەهـ و قوتابخانێن هەرێمێ بەردەوامی داینە خووندنا خۆ.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی