رۆژ گەهشتە قاپانێ – 13ێ خزیرانێ ل حسابا ئێزدیان
مەهدی حەسەن مراد
1. پێشەکی
“ئەڤرۆ رۆژ گەهشتە قاپانێ. ل سێزدەیێ خزیرانێ رۆژ سەکنی ل قاپانێ، زڤری بەرێ خو دا زڤستانێ” – ئەڤە نە تەنیا گۆتنەکا باپیرانە، بەلکو شرۆڤەیا وەرزگوهۆڕینەکا ئەستێرناسی یە کو ئێزدی هێشتا ب سالنامەیا رۆژهەلاتی دپارێزن. ل نک وان ئەڤرۆ 13ێ خزیرانە، ل نک مە 21ێ حوزەیرانە. ناڤ جودا، بویەر هەمانە.
2. انقلاب ژ لایێ زانستی ڤە چیە؟
• ل 21ێ حوزەیرانا 2026ێ دەمژمێر 08:24 گرینچ (11:24 مەکە) رۆژ گەهشتە بلندترین خالا خۆ ل سەر مدارا خرچنگێ (23.5° باکوور). ئەڤە دەستپێکا هاوینا ئەستێرناسی یە.
• ل ڤێ رۆژێ باکوورێ ئەردی درێژترین رۆژ و کورتترین شەڤ دبینیت، چونکی تیشک راستەوخۆ ل سەر نیڤا باکوور دکەڤیت.
• سەدەم نە نێزیکبوونا ئەردی ژ رۆژێ یە – ئەرد د تیرمەهێ دا دویرترە – بەلکو لاربوونا تەوەرا ئەردی ب 23.5 پلە یە کو وەرزان چێدکەت.
3. بۆچی ئێزدی دبێژن 13؟
ئێزدی، سوریان، و ئەرمەنێن کەڤن هێشتا ب حسابێ شەرقی دکارن. سالێن ڤێ سالنامێ ب 13 رۆژان ژ یا میلادی کێمترن.
ئەڤ جوداهیە دبیتە سەدەما کو:
• 21 حوزەیرانا میلادی = 8 حوزەیرانا رۆژهەلاتی
• 13 حوزەیرانا رۆژهەلاتی = 26 حوزەیرانا میلادی
باپیران ئەو 2-3 رۆژێن “سەکنینا رۆژێ” ژمارتن، و ژبەرکو ژمارا 13 ب خۆ نیشانا جوداهیا تقویمانە، ناڤێ 13ێ خزیرانێ وەکی رۆژا وەرگەڕێ ما.
4. دوو رۆژێن چارەنڤیسساز
🌞 13ێ خزیران (انقلابا هاوینێ)
• رۆژ ل سەر مدارا خرچنگێ یە
• سیبەر دبنە کورتترین
• ژ سبەهی وێ ڤە رۆژ ب رۆژ کورت دبیت
❄️ 13ێ کانوونێ (انقلابا زڤستانێ)
• رۆژ ل سەر مدارا جدی یە (23.5° باشوور)
• ئەڤە کورتترین رۆژ و درێژترین شەڤە ل باکوور
• ژ وێ رۆژێ شونڤە رۆناهی زێدە دبیت
هەردوو خال وەکی “قاپان” نە – ترازوویەکا ئەسمانی کو رۆژ و شەڤ لێ د هەڤسەنگ بن، پاشێ کێش بەرەف ئالیەکێ دشکت.
5. “رۆژ سەکنی” د زاراوەی دا
پەیڤا لاتینی solstitium ب واتەیا “رۆژ راوەستیا” یە. ل چاڤدێریا کەڤن دا، بۆ 3 رۆژان رۆژ ل هەمان جهـ هەلدێت و ئاڤا دبیت. ئەڤە نە خەیالە، بەلکو دیاردەیەکا راستە. ئێزدیان ئەڤ چرکە کرە میتافور: قاپان، داد، وەرگەڕ.
6. گرنگیا مە
ل وەلاتێ مە، ئەڤ رۆژە هێشتا ب بیرئانینا چاندنێ، ئاژەلداریێ، و دعایان ڤە گرێدایە. نە تەنیا ئەستێرناسی یە، بەلکو بیرەوەریا 2000 سالی یا پاراستنا وەرزانە.
ل دوماهیکێ ژی د بێژین
ل حسابا مە 21ێ حوزەیرانە، ل حسابا ئێزدیان 13ێ خزیرانە. هەردوو دبێژن: رۆژ گەهشتە قاپانێ، سەکنی، و بەرێ خۆ دا زڤستانێ. ئەڤە زانستە، ئەڤە چاندە، ئەڤە میراسێ مە یە.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی