ل كوردستانێ توندوتیژیيا دژی ژنان ب رێژەيا 1% كێمبوويه
رووداو- هەولێر
بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژیی دژی ئافرەتان، لەماوەی سێ ساڵی رابردوودا لە هەرێمی كوردستان توندوتیژیی دژی ژنان بە رێژەی تەنیا 1% كەمی كردووە.
بەپێی ئەو ئامارە لە ساڵی 2014دا 7.193 حاڵەت و لەساڵی 2015دا 7202 حاڵەت و لە ساڵی رابردووشدا 7.123 حاڵەتی توندوتیژیی دژی ژنان بە هەموو جۆرەكانی (كوشتن، خۆكوشتن، سووتان، خۆسووتاندن، ئەشكەنجە و سكاڵا، دەستدرێژی) لە هەرێمی كوردستان تۆماركراون.
بە بەراوردكردنی حاڵەتەكانی توندوتیژی لە ساڵی رابردوو لەگەڵ ساڵی 2015، دەردەكەوێ 79 حاڵەتی توندوتیژی كەمی كردووە، واتە بە رێژەی 1.09%. هەروەها بە بەراوردكردنی حاڵەتەكانی توندوتیژی لە ساڵی رابردوو لەگەڵ ساڵی 2014 دەردەكەوێ كە 70 حاڵەتی توندوتیژی كەمی كردووە، واتە بە رێژەی 0.9%. لەو بەراوردكردنانەدا دەردەكەوێ كە توندوتیژی دژی ژنان لە سێ ساڵی رابردوودا تەنیا 1% كەمی كردووە.
بڕیاری ژمارە (43/154)ی ساڵی 1991ی نەتەوە یەكگرتووەكان لە پێناسەی توندوتیژیی دژی ئافرەتاندا دەڵێت: “بریتییە لە هەر جۆرە هەڵسوكەوتێكی توندوتیژ لەسەر بناغەی رەگەز (جنس) كە ببێتە هۆی زەبرلێدانی جەستەیی، سێكسی، دەروونی، عەقڵی، ئازاردان و سووكایەتی بە ئافرەت یان هەر چەشنە هەڕەشەیەك و كردەوەی نابەجێ كە ئەنجامەكەی بەناچاری و بەبێ دڵخوازی خۆی ببێتە هۆی بێبەشبوون لە ئازادی و لە كۆمەڵگا و ژیانی تایبەتی.”
دیاردەی توندوتیژی بووەتە مەسەلەیەكی جیهانی. بەگوێرەی راپۆرتی سندوقی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان (UNFPA) لە هەر سێ ژن لە سەرانسەری جیهاندا، ژنێك دەكەوێتە بەر توندوتیژی ئەندامانی بنەماڵەكەی وەك: باوك، برا، مێرد، یان یەكێك لە خزم و كەسەكانی.
لە هەرێمی كوردستانیش گرنگی بەو پرسە دراوە، لە ساڵی 2007 دا بەڕێوەبەرایەتی بەدواداچوونی توندوتیژی دژی ئافرەتان لە وەزارەتی ناوخۆ كرایەوە، بەڕێوەبەرایەتییەكە سەرەتا ئەركەكەی زۆرتر بەدواداچوون بوو بۆ مەسەلەی توندوتیژی، بەڵام دواتر بڕیاری دا ئیدی بەرەنگاری توندوتیژی ببێتەوە.
سەرباری گرتنەبەری رێوشوێنی توند دژی ئەوانەی توندوتیژی دژی ژنان بەكاردێنن و دەركردنی یاسا بۆ سزادانیان، بەڵام هێشتاش هەندێك كەس سڵ لە ئەشكەنجەدانی ئافرەتان ناكەنەوە.
بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژیی دژی ئافرەتان، پێشڤەچوونێكی ئەوتۆ لە بواری كەمكردنەوەی ئاستی توندوتیژیدا بەدی نەهاتووە، بەپێی ساڵ دەگۆڕێت و هەندێك ساڵ زیادی كردووە و هەندێك ساڵیش كەمی كردووە.
لە ساڵی 2014دا بەپێی جۆری توندوتیژی، ئامارەكان بریتین لە (كوشتن 35، خۆكوشتن 47، سووتان 193، خۆسووتاندن 97، ئەشكەنجە و سكاڵا 6673 و دەستدرێژی 144 حاڵەت).
لە ساڵی 2015دا (كوشتن 55، خۆكوشتن 64، سووتان 198، خۆسووتاندن 125، ئەشكەنجە و سكاڵا 6636، دەستدرێژی 124 حاڵەت).
لە ساڵی 2016: (كوشتن 46، خۆكوشتن 73، سووتان 223، خۆسووتاندن 94، ئەشكەنجە و سكاڵا 6679 و دەستدرێژی: 108 حاڵەت) تۆماركراون.
بەڵام كاتێك ئامارەكانی ساڵی 2016 بە ساڵی 2015 بەراورد دەكەین، دەبینین لە كۆی گشتیدا توندوتیژییەكان 79 حاڵەت كەمی كردووە، بەڵام بەپێی جۆرەكان خۆكوشتن بە 9 حاڵەت و سووتانیش بە 25 حاڵەت زیادیان كردووە.
ئەگەر ئامارەكانی ساڵی 2016 بە ساڵی 2014 بەراورد بكەین، دەبینین لە كۆی گشتیدا توندوتیژییەكان بە 70 حاڵەت كەمیان كردووە، بەڵام بەپێی جۆرەكان خۆكوشتن بە 26 حاڵەت و سووتانیش بە 26 حاڵەت زیادیان كردووە.
هەروەها كاتێك ئامارەكانی ساڵی 2015 بە ساڵی 2014 بەراورد بكەین، دەبینین لە كۆی گشتیدا توندوتیژییەكان بە 9 حاڵەت زیادی كردووە، بەڵام بەپێی جۆرەكان تەنیا ئەشكەنجە و سكاڵا بە 37 حاڵەت و دەستدرێژی بە 20 حاڵەت كەمیان كردووە.
تُتاح هذه الصورة أيضا في: کوردی